The Light of Arakan (ရခိုင္အလင္းေရာင္)

ကၽြန္ေတာ္႐ို႕၏ “အေမွာင္ကိုခြင္း၊ အလင္းကိုေဆာင္၊ ရခိုင္အလင္းေရာင္”ဘေလာ့သည္ အိန္တာနက္ထက္မွာ တက္လာသမွ် ရခိုင္ဘာသာနန္႔ ေဆာင္းပါး၊ကဗ်ာ စသည္တိကို ႐ွာဖြီတင္ဆက္ဖို႔အတြက္ စမ္းသပ္ျပဳလုပ္နိန္ပါသည္။ လိုအပ္ခ်က္တိဟိပါက c'box မွာအမွာစာေရးထားခကတ္ပါ။ အတတ္ႏိုင္ဆံုး အေကာင္းဆံုးျဖစ္ေအာင္ ၾကိဳးစားနိန္ပါသည္။ ဆက္သြယ္ခ်င္ပါက alrevelation@gmail.com ကိုဆက္သြယ္ႏိုင္ပါေရ။

Showing posts with label ရခိုင္စာပီ. Show all posts

ရခိုင္စာအရီးအသား တစ္ရပ္ေပၚေပါက္ေရးအတြက္ ရခိုင္ပါတီ ေဆြးေႏြး

ရခိုင္သူ/သား တစ္ရပ္လံုးသို႕ ပီးပို႕လိုက္ပါယင့္

ကၽြန္ေတာ္ရို႕ ရခိုင္တိုင္းရင္းသားမ်ား တိုးတက္ေရးပါတီ မွ ကမကထ လုပ္ျပီး
ရခိုင္စာအရီးအသား တစ္ရပ္ေပၚေပါက္ေရးအတြက္ ေဆြးေႏြးထားခ်က္ မ်ားကို တျခား
ရခိုင္သူ/သား မ်ားလည္း ပါ၀င္ပူးေပါင္းျပီး ေဆြးေႏြးပီးႏိုင္ရန္
ပီးပို႕လုိက္ပါရယ္။

အခုပို႕ပီးရယ္ စာတန္းတိကို ဖတ္ျပီးေက အားလံုးလက္ခံႏိုင္ေသာ ရခိုင္စာ
အရီးအသား တစ္ရပ္ေပၚေပါက္ေအာင္ ေဆြးေႏြး အၾကံျပဳပီးကတ္ပါလို႕ ႏိုးေဆာ္
တိုက္တြန္းလိုက္ရပါရယ္။

ရခိုင္စာ အရီးအသား တစ္ရပ္ေပၚေပါက္ေရး ေကာ္မတီ
ရခိုင္တိုင္းရင္းသားမ်ားတိုးတက္

ေရးပါတီ
စစ္ေတြျမိဳ႕

ဆက္ဖတ္ပါရန္

ရခိုင္ကဗ်ာျပႆနာ

ေ၀ေ၀ (စစ္ေတြ)

သတၱ၀ါတိုင္းမွာ ျပင္ပအာ႐ံုထိတြိမႈကို တုန္႔ျပန္ေရ စနစ္ဟိေရ။ လူမွာပိုလာစြာက အဆင့္ျမင့္တုန္႔ျပန္မႈ စံနစ္ျဖစ္ ေတ ဘာသာစကားပါ၊ ဘာသာစကားေရ လူသားတိၾကားမွာ ဆယ္သြယ္ေရး ႀကိယာျဖစ္ေတ၊ အသိအျမင္ ဖလွယ္ပီးေရ ႀကိယာျဖစ္ေတ။ ဘာသာစကားဆိုစြာ လူ႔အဖြဲ႔အစည္းတစ္ခုမွာ သမိုင္းအရ ေကာင္းအေရးပါေရ။ လူမႈပံုသ႑ာန္တစ္ခုအျဖစ္ လႈပ္ယွားေျပာင္းလဲနီေရ။ ေျပာစြာကိုမွတ္ဖို႔ လိုအပ္ေတလို႔ သိျမင္လာေရ သမုိင္း တစ္ေကြ႔မွာ စာအရီးအသားစပါေရ။ အေျပာနန္႔အရီး ဇာသူယင္ေလ ယွင္းနီစြာပါရာ။

သမိုင္းမွာလူမ်ိဳးတိအျဖစ္ စုစည္းလာကတ္ေတစြာမွာ ဘာသာစကားေလ့ အျခီခံတစ္ခ်က္ပါေရ။ ယင္းဘာသာ စကားနန္႔ အမ်ိဳးသားစာပီ ဖြံ႔ျဖိဳးလာေရ။ ယင္းစာပီက ဘာသာစကားကိုတစ္ဖန္ ဖြ႔ံၿဖိဳးက်ယ္ျပန္႔စီေရ။

စာပီကိစၥမွာ ကဗ်ာအေၾကာင္းကို အဓိကေျပာပါေမ။ ကဗ်ာဆိုစြာ ဘာသာစကား၏ အညြန္႔အဖူးျဖစ္ေတလို႔ စာပီပညာသွ်င္႐ို႔က ဆိုကတ္ေတ။ “စာပီအႏုပညာမွာ အျမင့္ဆံုးပံုသ႑ာန္ေရ ကဗ်ာျဖစ္ေတ”လို႔ ဂ်ာမန္ဒႆန ပညာသွ်င္ႀကီး “ကန္႔”က ေျပာခေရ။ ကဗ်ာကိစၥဆိုစြာ ဘာသာစကားကိစၥျဖစ္ေတ။ ရခိုင္စာပီဖြ႔ံၿဖိဳးတိုးတက္ေရး အတြက္ ရခိုင္ကဗ်ာေရ ေကာင္းေကာင္းအေရးႀကီးေရ အခန္းက႑က ပါ၀င္နီေရ။ ျပႆနာက ရခိုင္ကဗ်ာဆိုစြာ ဇာေလ၊ ဇာယွင့္ကို ရခိုင္ကဗ်ာလို႔ ေခၚကတ္ဖို႔ေလး။ ဂႏၶ၀င္ ရခုိင္ကဗ်ာက ယွင္းပါေရ။ ေအနိ႔မ်က္ေမွာက္ကာလ မွာ ရခုိင္ကဗ်ာဆိုစြာ ဇာကဗ်ာတိကို ေျပာစြာလဲလို႔ မိန္းဖို႔က်ဖို႔ေယ။ ကၽြန္ေတာ္႐ို႔မွာ တင္ျပဖို႔အသင့္ဟိနီရပါဖို႔။

“အေမ်ေလ ေရာက္မေလ
မိႈဟင္းးေလ့ခူး စူးေလ့စူး
အစူးေလးထြင္ နီေလး၀င္
အိမ္ကိုေလးေရာက္ မိုးေလးေသာက္”
“င႐ုပ္သီး နားမွာပန္
နံနက္ရြက္ကို တို႔လို႔စား
စားေကာင္းယင့္လား ေအာင္ေက်ာ္ဇံ
အံုး ….. အာမခံ”
“ဘုရားလက္ေဆာင္ မ်ားေျမာင္ဆီမီး
မုေလးပြားေက ကုကၠားထီးနန္႔
တံခြန္ဒက္စြန္ ၾကက္လွ်ာလိပ္လက္
ျပာသာဒ္တင္ဗ်ယ္၊ ဆြမ္းေတာ္ကပ္လုိ႔” ေအယွင့္တိေရ ရခိုင္ကဗ်ာတိျဖစ္ေတ။

ဆက္ဖတ္ပါရန္

(ၿဗီး) (ၿပီး) (ဂတ္)(ကတ္) (ဗ်ာယ္ ) ( ပ်ာယ္)(ေတ) (ေရ) (ရခိုင္သဒၵါ)

(ၿဗီး) (ၿပီး) (ဂတ္)(ကတ္) (ဗ်ာယ္ ) ( ပ်ာယ္)(ေတ) (ေရ) (ရခိုင္သဒၵါ)
--------------------------------------------------------------------
ရခိုင္စာမွာ ဗ်ည္းသံုးဆယ့္သံုးလံုးကို စနစ္တက် ဖဲြ႔စည္းထားျခင္းျဖစ္ပါသည္။

(ဥပမာ)

(၁) က၊ ခ၊ ဂ၊ ဃ၊ င
(၂) စ၊ ဆ၊ ဇ၊ စ်၊ ည
(၃) တ၊ ထ၊ ဒ၊ ဓ၊ န
(၄) ပ၊ ဖ၊ ဗ၊ ဘ၊ မ
(၅) ယ၊ ရ၊ လ၊ ၀၊ သ

ဆိုေသာဖဲြ႕စည္းမႈတြင္ ပထမအတန္း၌ အစအဆံုး (က) ႏွင့္ (င)၊ ဒုတိယအတန္း၌ အစအဆံုး (စ) ႏွင့္ (ည)၊ တတိယအတန္း အစအဆံုး (တ) ႏွင့္ (န) စတုတအတန္း အစအဆံုး (ပ) ႏွင့္ (မ) ပဥၥမအတန္း အစအဆံုး (ယ) ႏွင့္ (သ) စာလံုးမ်ားသည္ အသတ္စာလံုးမ်ားျဖစ္ပါသည္။

ဥပမာ- (ၾကက္၊ ေခ်ာင္း၊ ခ်စ္၊ ျပည္၊ တတ္၊ ကန္၊ ခ်ပ္၊ လမ္း) ဟု တြိရပါလိမ့္မည္။

ပိုယွင္းေအာင္ (က၊ စ၊ တ၊ ပ) ကို အကၽြႏု္ပ္ (ရွိတန္းအသတ္) ဟု သံုးၿပီး (င၊ ည၊ န၊ မ) ကို (ေနာက္တန္းအသတ္) ဟု သံုးပါမည္။

(ေသာက္ၿပီး စားၿပီးပ်ာယ္လား) ၀ါက်ကိုေလ့လာၾကည့္ကတ္ပါမည္။ ပဇာျဖစ္လို႔ (ေသာက္) ေနာက္က (ၿပီး) ဟု အသံထြက္ၿပီး (စား) ေနာက္က (ၿဗီး) ဟု အသံထြက္ရပါသနည္း။

(အေျဖက)

(က၊ စ၊ တ၊ ပ) (ရွိတန္းအသတ္) ေနာက္ကပါလာေသာ (ၿပီး) ကို မူရင္းအတိုင္း (ၿပီး) ဟု အသံထြက္ၿပီး (င၊ ည၊ န၊ မ) (ေနာက္တန္းအသတ္) ေနာက္ကပါလာေသာ္ (ၿပီး) ကို (ၿဗီး) ဟု အသံထြက္ပါသည္။

ပဇာျဖစ္လို႔လဲဆိုေသာ္ (က၊ စ၊ တ၊ ပ) (ရွိတန္းအသတ္) မ်ားသည္ သံတိုသံျပတ္ျဖစ္ပါသည္။ (င၊ ည၊ န၊ မ) (ေနာက္တန္းအသတ္) မ်ားသည္ သံရွည္သံပြားပါသည္။

(က၊ စ၊ တ၊ ပ) သံတိုသံျပတ္အသတ္သည္ သံုးသံမပြားပါ။ (င၊ ည၊ န၊ မ) သံရွည္သံပြားအသတ္သည္ သံုးသံပြားပါသည္။

(ဥပမာ)

(ၾကက္၊ ၾကက့္၊ ၾကက္း) (ခ်စ္၊ ခ်စ့္၊ ခ်စ္း) (တတ္၊ တတ့္၊ တတ္း) (ခ်ပ္၊ ခ်ပ့္၊ ခ်ပ္း) ဟု သံုးသံပြား၍ မရပါ၊ သို႔ေသာ္ (င၊ ည၊ န၊ မ) (ေနာက္တန္းအသတ္) (ေခ်ာင္၊ ေခ်ာင့္၊ ေခ်ာင္း) (ျပည္၊ ျပည့္၊ ျပည့္) (ကန္၊ ကန္႔၊ ကန္း) (လမ္၊ လမ့္၊ လမ္း) မ်ားသည္ သံုးသံပြား၍ရပါသည္။

(သံုးသံပြား၍မရေသာ) သံတိုသံျပတ္ အသတ္မ်ားေနာက္ကပါလာေသာ (ၿပီး) သည္ မူရင္းအတိုင္း (ၿပီး) ဟု အသံထြက္ၿပီး (သံုးသံပြား၍ရေသာ) သံရွည္သံပြားအသတ္၊ (သို႔မဟုတ္) (အ၊ အိ၊ အု၊ ေအ၊ အဲ၊ ၾသ၊ အံ၊ အို) သရသွ်စ္လံုးႏွင့္ ယင္း၏မူပြားမ်ားေနာက္ကပါလာေသာ (ၿပီး) သည္ (ၿဗီး) ဟု အသံေျပာင္းထြက္ပါသည္။

ဥပမာ။ (သတ္ၿပီး ခြတ္ၿပီး သုတ္သင္ၿဗီးလို႔ စားၿဗီး) လားခဗ်ာယ္။

(သတ္) ႏွင့္ (ခြတ္) သည္ သံတိုသံျပတ္အသတ္ျဖစ္သည့္အတြက္ (ၿပီး) ဟု မူရင္းအတိုင္းအသံထြက္ၿပီး (သင္) သည္ သံရွည္သံပြား (စား) သည္သရျဖစ္သည့္အတြက္ (ၿဗီး) ဟု အသံေျပာင္းထြက္ပါသည္။

ထို႔ေၾကာင့္ စာရြီးေသာအခါ အသံထြက္ကိုလိုက္၍ တနီရာတြင္ (ၿပီး) တျခားတနီရာတြင္ (ၿဗီး) ဟု ရြီး၍မျဖစ္ပါ။

(၅) (ယ၊ ရ၊ လ၊ ၀၊ သ) အတန္းရာ ခၽြင္းခ်က္ျဖစ္ပါသည္။ ပဇာေၾကာင့္ဆိုေသာ္ (ယ) သည္ သံရွည္သံပြားအသတ္ျဖစ္ေသာေၾကာင့္ျဖစ္ပါသည္။

အထက္ကျပခသည့္ ဥပမာပိုင္ (ကတ္) ႏွင့္ (ဂတ္) (ပ်ာယ္) ႏွင့္ (ဗ်ာယ္) ျပႆနာကိုလည္း ထိုနည္းအတိုင္း ယွင္း၍ျဖစ္ပါသည္။

(က၊ စ၊ တ၊ ပ) သံတိုသံျပတ္ (ရွိတန္းအသတ္) မ်ားေနာက္ကပါလာေသာ (ကတ္) ကို (ကတ္)၊ (ပ်ာယ္) ကို (ပ်ာယ္) ဟု မူရင္းအတိုင္းအသံထြက္ၿပီး (င၊ ည၊ န၊ မ) သံရွည္သံပြား (ေနာက္တန္းအသတ္) ႏွင့္ (အ အိ အု ေအ အဲ ၾသ အံ အို) သရသွ်စ္လံုးႏွင့္ ယင္း၏မူပြားေနာက္ကပါလာေသာ (ကတ္) ကို (ဂတ္)၊ (ပ်ာယ္) ကို (ဗ်ာယ္) ဟု အသံေျပာင္းထြက္ပါသည္။

(ဥပမာ)

(စားဂတ္ ေသာက္ကတ္ပါ)

(စား) သည္ သရျဖစ္သည့္အတြက္ (ဂတ္) ဟု အသံထြက္ၿပီး (ေသာက္) သည္ သံတိုသံျပတ္ ျဖစ္သည့္အတြက္ (ေသာက္) ေနာက္ကပါလာေသာ (ကတ္) ကို မူရင္းအသံထြက္အတိုင္း (ကတ္) ဟု အမွန္အသံထြက္ပါသည္။

ထို႔ေၾကာင့္ စာရြီးေသာအခါ ပင္ရင္း (က) အကၡရာကိုပံုသီထားၿပီး (စားကတ္ ေသာက္ကတ္ပါ) ဟု ရြီးရျခင္းျဖစ္ပါသည္။ တနီရာတြင္ (ကတ္) ေနာက္တနီရာတြင္ (ဂတ္) ဟု စာရြီးေသာအခါ အသံထြက္ကိုလိုက္၍ ရြီး၍မျဖစ္။

ထိုနည္း၄င္း (စားဗ်ာယ္ ေသာက္ပ်ာယ္ အိပ္နီဂတ္ပ်ာယ္) ဆိုေသာစကားတြင္လည္း (စား) သည္ သရျဖစ္၍ (ဗ်ာယ္) ဟု အသံထြက္ၿပီး (ေသာက္) သည္ သံတိုသံျပတ္ျဖစ္သည့္အတြက္ (ပ်ာယ္) ဟု မူရင္းအတိုင္း အသံထြက္ရျခင္းျဖစ္ပါသည္။

(အိပ္နီကတ္ပ်ာယ္) ဟူေသာ စကားတြင္ (နီ) သည္ သရျဖစ္၍ နီေနာက္ကပါလာေသာ (ကတ္) ကို (ဂတ္) ဟု အသံေျပာင္းထြက္ပါသည္။

(ကတ္) သည္ သံတိုသံျပတ္ျဖစ္သည့္အတြက္ (ကတ္) ေနာက္က (ပ်ာယ္) သည္ မူရင္းအတိုင္း (ပ်ာယ္) ဟု အသံထြက္ရျခင္းျဖစ္ပါသည္။

ထုိ႔ေၾကာင့္ စာရြီးေသာအခါ

(စားပ်ာယ္ ေသာက္ပ်ာယ္ အိပ္နီကတ္ပ်ာယ္) ဟု ပင္ရင္းအကၡရာမ်ားႏွင့္ ရြီးရျခင္းျဖစ္ပါသည္။

ဖတ္ေသာအခါ (စားဗ်ာယ္ ေသာက္ပ်ာယ္ အိပ္နီဂတ္ပ်ာယ္) ဟု အသံထြက္လားပါလိမ့္မည္။ (အသံထြက္အတိုင္းလိုက္ရြီးနီလွ်င္ မသင့္ေတာ္ပါ။)

(ကတ္) အရြီးအသားႏွင့္ပတ္သက္၍ ဓည၀တီနိဂံုးရြာမ်ားသာမိုင္းသာျခင္းမွ ဥပမာျပရပါေသာ္

(၁) (မခၽြြတ္ဧကန္၊ လူမ်ားစြာ၏၊ က်မၼာမႈကို၊ ျပဳကတ္ျပန္ဟု) ဆိုေသာ ၀ါက်၌ (ကတ္) သည္ (ဂတ္) ဟု အသံထြက္ပါသည္။ ပဇာေၾကာင့္ဆိုေသာ္ (ကတ္) ရွိက (ျပဳ) သည္ သရျဖစ္ေသာေၾကာင့္ျဖစ္ပါသည္။

(၂) (အမ်ားခင္မွာ၊ နားဆင္လတ္ေက၊ မွတ္ကတ္ေပေႏွာင္း) ဆိုေသာ၀ါက်၌ (ကတ္) သည္ (ကတ္) ဟု မူရင္းအတိုင္း အသံထြက္ပါသည္။ ပဇာေၾကာင့္ဆိုေသာ (ကတ္) ရွိက (မွတ္) သည္ သံတိုသံျပတ္ျဖစ္ေသာေၾကာင့္ျဖစ္ပါသည္။

(၃) (ဆီးမရေသာ္၊ အစာမ်ားႏွင့္၊ ကုစားကတ္ပါ) ဆိုသည့္၀ါက်၌ (ကတ္) သည္ (ဂတ္) ဟု အသံထြက္ပါသည္။ (ကတ္) ရွိက (စား) သည္ သရျဖစ္ေသာေၾကာင့္ျဖစ္ပါသည္။

(၄) (မ်ိဳးရခိုင္႐ို႕၊ စိုင္မျပတ္လွ်င္၊ သင္ကတ္ေပ၍) ဆိုေသာနီရာတြင္လည္း (ကတ္) သည္ (ဂတ္) ဟု အသံထြက္ပါသည္။ (ကတ္) ရွိက (သင္) သည္ သံရွည္သံပြားျဖစ္ေသာေၾကာင့္ျဖစ္ပါသည္။

ယေလာက္ဆိုလွ်င္ (ဂတ္) ျပႆနာႏွင့္ပတ္သက္၍ လံုေလာက္မည္ဟုထင္ပါသည္။

စာရြီးေသာအခါ (ကတ္) ဟု ပင္ရင္းသံျဖင့္ ရြီးကတ္ရမည္ျဖစ္ပါသည္။ (ဂတ္) ဟု မရြီးအပ္ပါ။

(ေနာက္တခု သိရန္တခ်က္မွာ)

ရခိုင္စကားတြင္ စကားေျပာေသာအခါ ႐ိုး႐ိုး၀ါက်မ်ား၌ (ေတ) သို႔မဟုတ္ (ေရ) ႏွင့္ အဆံုးသတ္သည္ကို သတိျပဳမိပါလိမ့္မည္။

ဥပေဒသက အထက္ကျပခသည့္အတိုင္း သံတိုသံျပတ္အသတ္ႏွင့္ဆံုးေသာ၀ါက်သည္ (ေတ) ႏွင့္ဆံုးၿပီးလွ်င္ သံရွည္သံပြားအသတ္ (သို႔မဟုတ္) သရသွ်စ္လံုး၊ ယင္း၏မူပြားမ်ားႏွင့္ ဆံုးေသာ၀ါက်မ်ားသည္ (ေရ) ႏွင့္ အဆံုးသတ္ပါသည္။

(ဥပမာ)
ဓည၀တီနိဂံုးရြာမ်ားသမိုင္းသာျခင္း (တတိယပိုင္း) မွ (ေရ) ႏွင့္ဆံုးေသာ ၀ါက်မ်ားကို တင္ျပပါမည္။

(၁) ကိုးပါးဂုဏ္ကို၊ အာ႐ံုမွတ္လို႔၊ ခိုးအပ္ပါေရ။
(၂) စိတ္ဘ၀င္မွာ၊ ထင္ေအာင္ပြားေက၊ ထားသင့္ေပေရ။
(၃) လက္ဆယ္ျဖာကို၊ ထိပ္မွာမိုးေက၊ ရွိခိုးေကာင္းေရ။
(၄) ဘ၀ကြယ္၍၊ သေခၤ်ျခားလည္း၊ ေဖာ္စားႏိုင္ေရ။
(၅) ႐ုပ္ႏွင့္နာမ္လွ်င္၊ ဖန္ဖန္ထပ္လို႔၊ ျဖစ္တတ္ပါေရ။
(၆) မလဲြရန္ေက၊ နည္းမွန္က်ဖို႔၊ ေျပာရေရေႏွာင္း။
(၇) ယံုၾကည္လက္ခံ၊ သက္၀င္သူ႐ို႕၊ အယူမွတ္ေက၊ ဟိကတ္ျပန္ေရ။
(၈) ႀကီးျမင့္ခ်မ္းသာ၊ အလီလီေက၊ စည္းစိမ္ျမတ္ကို၊ ရအပ္ပါေရ။
(၉) ေစာဗုဒၶာက၊ ႃမြက္ခါၾကားေက၊ ေဟာထားေရေလ။
(၁၀) အယူမွန္ကို၊ တဖန္လိုက္လို႔၊ လုပ္ထိုက္ေပေရ။
(၁၁) က်မၼာမႈသည္၊ မွန္မခၽြြတ္ေက၊ ျဖစ္တတ္ေပေရ။
(၁၂) ရွိေဟာင္းပီစာ၊ ျမဒိုးေ၀၏၊ ရြီးသည့္က်မ္းမွာ၊ ညႊန္းလို႔ပါေရ။
(၁၃) ရွည္၀ီးၾကာတင္၊ ရွိဆရာ႐ို႕၊ သညာထားေက၊ ငွက္ဖ်ားတြင္ေရ။
(၁၄) သိန္းေသာင္းခ်ီ၍၊ ျခင္ရြီမ်ားမွာ၊ ငါးမ်ိဳးတြိေရ။
(၁၅) က်မၼာသူေလ၊ လူတေယာက္ကို၊ ကိုက္ေဖာက္ေသာခါ၊ ငွက္ဖ်ားနာလွ်င္၊ ျဖစ္တတ္ပါေရ။
(၁၆) ရွိသူမြန္႐ို႕၊ က်မ္းဂန္မ်ားမွာ၊ ညႊန္းထားေရေလး။
(၁၇) ရွည္လွ်ားကာလ၊ မပ်က္ႏိုင္ဘဲ၊ စိုင္မျပတ္ေက၊ သိမွတ္ရေရ။
(၁၈) ေကာင္းမြန္စိတ္ေက၊ စာရိတၱႏွင့္၊ ျပည့္၀ညီစြာ၊ ႀကီးတသြယ္ေလ၊ ငယ္အလတ္႐ို႕၊ လုပ္အပ္ပါေရ။
(၁၉) မြီးဖဘုန္းမို၊ နန္းမညိဳက၊ အလိုစမ္းၾက၊ ပမာဆိုေက၊ ထိုအခဏ္းႏွင့္၊ တူလြန္းလွေရ။
(၂၀) ဆီးကြမ္းယာကို၊ လွမ္းကာစားေက၊ ရပ္နားေရေလး။
(၂၁) ေနာက္ေနာင္လာေက၊ ပညာဟိ႐ို႕၊ တြိေသာခါတြင္၊ ျပန္ကာဖာထီး၊ ျပဳပ်င္ရန္ကို၊ ကၽြြန္ခြင့္ပီးေရ။

စုစုေပါင္း (၂၁) ေၾကာင္းကို တြိရပါသည္။

(ေတ) ကို သံုးေသာ ၀ါက်မ်ားကို ထုတ္ျပရလွ်င္

(၁) ကမၻာျပင္ကို၊ အသွ်င္ျမတ္မွာ၊ စိုးလတ္ေတဟု၊
(၂) ယင္ေၾကာင့္သာလွ်င္၊ ေရာဂါညႇက္မွာ၊ ကူးစက္ေတေႏွာင္း။
(၃) လူသားအႏၱရာယ္၊ ျခင္ကိုက္မူလွ်င္၊ အပူမ်ား၍၊ ဖ်ားတတ္ေတဇု၊
(၄) က်ားထက္ပင္ေလ၊ ျခင္ရန္ဖီးမွာ၊ ႀကီးလတ္ေတဟု၊
(၅) အနည္းငယ္လွ်င္၊ သံေခပျဖင့္၊ ေျပာျပလိုက္ေတ။
(၆) အမိႈက္ပံုႏွင့္၊ ေတာျခံဳမ်ားလည္း၊ ျခင္ပြားတတ္ေတ။
(၇) တျခားျပည္ရြာ၊ လူမ်ားစြာ၏၊ ဘာသာစကား၊ အကၡရာႏွင့္၊ ပညာမ်ားပါ၊ သင္ႀကားအပ္ေတ။

စုစုေပါင္း (၇) ေၾကာင္းကို တြိရပါသည္။

သံုးသပ္ရမည္ဆိုပါေသာ္ (ေရ) ႏွင့္ဆံုးေသာ ၀ါက်မ်ားမွာ (ေရ) ရွိကပါလာေသာ (၁) ပါ (၂) ေပ (၃) ေကာင္း (၄) ႏိုင္ (၅) ပါ (၆) ရ (၇) ျပန္ (၈) ပါ (၉) ထား (၁၀) ေပ (၁၁) ေပ (၁၂) ပါ (၁၃) တြင္ (၁၄) တြိ (၁၅) ပါ (၁၆) ထား (၁၇) ရ (၁၈) ပါ (၁၉) လွ (၂၀) နား (၂၁) ပီး ဆိုေသာစကားလံုးမ်ားကို သတိထားမိပါလိမ့္မည္။

(ပါ၊ ေပ၊ ရ၊ ပါ၊ ထား၊ တြိ၊ လွ၊ နား၊ ပီး) ဆိုေသာစကားလံုးမ်ားသည္ သရျဖစ္ၿပီး (ေကာင္း၊ ႏိုင္၊ ျပန္၊ တြင္) ဆိုေသာစကားလံုးမ်ားသည္ သံရွည္သံပြားအသတ္မ်ားျဖစ္သည့္အတြက္ ၄င္း၀ါက်မ်ားသည္ (ေရ) ႏွင့္ အဆံုးသတ္ရျခင္းျဖစ္ပါသည္။

(ေတ) ႏွင့္ဆံုးေသာ ၀ါက်မ်ားတြင္ (ေတ) ရွိကပါလာေသာ

၀ါက် (၁) လတ္ (၂) စက္ (၃) တတ္ (၄) လတ္ (၅) လိုက္ (၆) တတ္ (၇) အပ္ ဆိုေသာ စကားလံုးမ်ားကို တြိရပါလိမ့္မည္။

(လတ္၊ စက္၊ တတ္၊ လိုက္၊ အပ္) ဆိုေသာစကားလံုးမ်ားသည္ သံတိုသံျပတ္ျဖစ္သည့္အတြက္ ၄င္း၀ါက်မ်ားသည္ (ေတ) ႏွင့္ အဆံုးသတ္ရျခင္းျဖစ္ပါသည္။

ဇာျဖစ္လို႔ (ေတ) ႏွင့္ (ေရ) မွာ (ေတ) အသံုးနည္းေရလဲဆိုပါေသာ္ (ေတ) သည္ သံတိုသံျပတ္ေနာက္တြင္ သံုးသျဖင့္ ဦးေရတြက္စစ္ေသာ္ သံတိုသံျပတ္အသတ္သည္ သံရွည္သံပြားကဲ့သို႔ သံုးသံပြားမရသျဖင့္ ဦးေရသံုးဆနည္းရျခင္းျဖစ္ပါသည္။

ေနာက္တခ်က္က (ေရ) ကို သရစာလံုးေနာက္က တဲြသံုးသည့္အတြက္ (ေရ) မွာ (ေတ) ထက္ ဦးေရပိုမ်ားျခင္းျဖစ္ပါသည္။

ယင္းေလာက္ဆိုလွ်င္ ရခိုင္စာတြင္ (ၿပီး) (ကတ္) (ပ်ာယ္) (ေတ) (ေရ) ဆိုေသာအသံုးမ်ားကို ယွင္းၿပီးျဖစ္ပါလိမ့္မည္။

(ဂတ္၊ ဗ်ာယ္) လက္တြိၾကံဳနီရေသာျပႆနာ (ႏွစ္ပါး) ကိုလည္း ေျဖယွင္ၿပီးျဖစ္ပါလိမ့္မည္။

(အဖိုးသွ်င္)

(ရကၡိတ႐ို႕ဆံုရပ္ၿမီဘေလာ့မွ)

" လား " " လာ " ကိစၥ (ရခိုင္သဒၵါ)

" လား " " လာ " ကိစၥ (ရခိုင္သဒၵါ)
---------------------------------------
ရကၡိဳင့္ဘာသာစကားထဲမွာ သဒၵါစကားလံုး သံုးမ်ဳိး

အခုတင္ျပဖို ့ျဖစ္ေတ ရခိုင့္သဒၵါအမ်ဳိးအစားေရ ရခိုင္ျပည္ေျမာက္ပိုင္းဘာသာစကားကိုအၿခီခံပနာ တင္ျပထားစြာျဖစ္ပါေရ။ ေယနန္႔ ေတာင္ပိုင္းအသံုးအႏံွဳးတိနန္႔ အကြာအဝီးဟိပါေရ။ လိုအပ္စြာကို ျဖည့္ပီးကတ္ပါ။ ရခိုင္ဘာသာစကားမွာ သဒၵါစကားလံုးအမ်ဳိးအစားကို ဘာသာေဗဒပညာသွ်င္ရို ့က ( ၃ ) မ်ဳိးရာဟိေရလို႔ ရီြးသားကတ္ပါေရ။ ယင္းသံုးမ်ဳိးမွာ -
၁။ နာမ္
၂။ ႀကိယာ
၃။ ဝိဘတ္ ျဖစ္ပါေရ။

နာမ္လို႔ ဇာပိုင္သတ္မွတ္ကတ္ပါလဲဆိုစြာ ၾကည့္ကတ္ပါေမ။ နာမ္ေရ ႀကိယာထက္ စကားလံုးဦးေရမ်ားပါေရ။ ဇာတြက္လဲဆိုေက ရခိုင္ဝါက်တခုမွာ နာမ္ပုဒ္ဆိုစြာ မပါမျဖစ္ပါရပါေရ။ ယင္းပိုင္ပါေရခါ နာမ္ပုဒ္တိေရ ဝါက်တခုတည္းမွာ မကန္ပါႏိုင္ပါေရ။ အကန္႔အသတ္မဟိ ပါႏိုင္ပါေရ။ ေယတာလည္း ႀကိယာက်ေက တပုဒ္ရာပါစြာ တိြရပါေရ။ ေယနန္႔ နာမ္ပုဒ္ကမ်ားၿပီးေက ႀကိယာပုဒ္က နည္းျခင္းျဖစ္ပါေရ။

နာမ္

ေကာင္းပါပ်ာယ္၊ ရကၡိဳင္စကားမွာ နာမ္ကို ဇာပိုင္သတ္မွတ္စစ္ဆီးပါဖို႔လဲ။ တခ်က္ၾကည့္ကတ္ပါေမ။
နာမ္လို ့သိရေအာင္ -

( က ) " .... လား၊ .... လား " ကြက္လပ္အစံုနန္႔
( ခ ) " .... လာ၊ .... လား " ကြက္လပ္အစံု
ကိုအသံုးျပဳလို႔ စီးစစ္ၾကည့္ေက၊ ယင္းကြက္လပ္မွာ အစမ္းကိုအသံုးျပဳလို႔ တနည္းဝင္ေရာက္ျဖစ္တည္ႏိုင္ေက၊ အမီးဝါက်အစံု ျဖစ္လားေက နာမ္လို႔ ဆိုႏိုင္ပါေရ။

ရခိုင္စကားမွာ ...

(ဦး၊ ေၾကာင္၊ ၿမိဳ ့၊ ရြာ၊ ေက်ာင္း၊ အိမ္၊ အင္း၊ အိုင္၊ မီး၊ ရီ၊ ေလာင္း၊ သမၺန္၊ ၿခီေထာက္၊ မ်က္ႏွာ)
စသည္ ... စသည္ ...

( က )
ဦးလား၊ ေၾကာင္လား
ၿမိဳ႕လား၊ ရြာလား
ေက်ာင္းလား၊ အိမ္လား
အင္းလား၊ အိုင္လား
မီးလား၊ ရီလား
ေလာင္းလား၊ သမၺန္လား
ၿခီေထာက္လား၊ မ်က္ႏွာလား

ဆိုၿပီးေက တိြရပါေရ။ တခါက အထက္ကေဖာ္ျပေရ ကြက္လပ္အစံုကို ရွိေနာက္ျပန္ၾကည့္ေက -

( ခ )
ေၾကာင္လာ၊ ဦးလား
ရြာလာ၊ ၿမိဳ ့လား
အိမ္လာ၊ အင္းလား
ရီလာ၊ မီးလား
သမၺန္လာ၊ ေလာင္းလား
မ်က္ႏွာလာ၊ ၿခီေထာက္လား
ဆိုၿပီးတိြရပါေရ။
ေအမွာေျပာစရာဟိစြာကေတာ့ " ... လာ " လို ့အမီးဝါက်ကိုသံုးစြာ ေျမာက္ပိုင္းရခိုင္တိမွာရာ တိြရပါေရ။ ေတာင္ပိုင္းရကၡိဳင္ဘာသာစကားမွာေတာ့ခါ ပံုစံ ( က ) ကြက္လပ္စံုကိုရာ တိြရပါေရ။ ပံုစံ ( ၂ ) ကြက္လပ္စံုကိုမတိြရပါ။

ႀကိယာ

ႀကိယာဆိုစြာ ရခိုင့္သဒၵါစကားလံုးအမ်ဳိးအစား ( ၃ ) မ်ဳိးအနက္ တခုျဖစ္ပါေရ။ ႀကိယာကို နာမ္နန္႔ယွဥ္လို႔ ဝါက်တည္ေဆာက္မွဳမွာ အသံုးခံရမွဳကို အၿခီခံပ်ာ သတ္မွတ္ပါေရ။

ရခိုင္စကားဟိ ႀကိယာကိုသတ္မွတ္စီးစစ္ေတအခါ ပံုစံကြက္တိကိုသံုးပနာ စမ္းသပ္ႏိုင္ပါေရ။ အသံုးျပဳေရကြက္လပ္မွာ " ... လာ၊ ... လား " ျဖစ္ပါေရ။ အစမ္းသပ္ခံစကားေရ ယင္းကြက္လပ္မွာဝင္ေရာက္ျဖစ္တည္ႏိုင္လို႔ ျဖစ္လာေရစကားလံုး၊ အစီအစိုင္က်ေရ အမီးဝါက်၊ အစမ္းသပ္ခံစကားလံုးကို ႀကိယာလို႔သတ္မွတ္ႏိုင္ပါေရ။

ရခိုင္စကား -

( က ) " စား၊ လား၊ ၾကည့္၊ ျမင္၊ စီး၊ နင္း "
( ခ ) " ခ်က္၊ ျပဳတ္၊ တိုက္၊ ခၽြတ္၊ သတ္၊ ပုတ္ "
( ဂ ) " သနား၊ ၾကင္နာ၊ ေစာ္ကား၊ ပုတ္ခတ္ "

တိကို တိြႏိုင္ပါေရ။

ႀကိယာေနာက္က အမီးဝါက်ဝိဘတ္ (လာ) ကိုသံုးေရပိုင္၊ (လား) ကိုလည္း သံုးစြာကိုတိြရပါေရ။

( က ) စားလာ၊ လားလာ၊ ၾကည့္လာ၊ ျမင္လာ၊ စီးလာ၊ နင္းလာ
( ခ ) ခ်က္လာ ၊ ျပဳတ္လာ၊ တိုက္လာ၊ ခၽြတ္လာ၊ သတ္လာ၊ ပုတ္လာ။
( ဂ ) သနားလာ၊ ၾကင္နာလာ၊ ေစာ္ကားလာ၊ ပုတ္ခတ္လာ။

ေဖာ္ျပပါအမီးဝါက်မွာ (လာ) ေရ ႀကိယာေနာက္ဆက္က်နီစြာကို တိြရပါဖို႔။

အမွတ္ ( က ) ကိုၾကည့္ပါ။

(စားေရ၊ လားေရ၊ ၾကည့္ေရ၊ ျမင္ေရ) လို႔ တိြရပါေရ။ ယင္းေနာက္က အမီးဝါက်ဝိဘတ္ (လာ) ကို ထည့္ေရအခါ ႀကိယာေနာက္ဆက္ (ေရ) ေပ်ာက္လားပါေရ။

ထိုနည္းပါပ်ာ၊ အမွတ္ ( ခ ) မွာ (ခ်က္၊ ျပဳတ္၊ တိုက္၊ ခၽြတ္၊ သတ္၊ ပုတ္) ေနာက္က အမီး၀ါက်၀ိဘတ္ (လာ) ကိုထည့္ေရအခါ ႀကိယာေနာက္ဆက္ (ေတ) ေပ်ာက္္လားပါေရ။

အမွတ္ ( ဂ ) (သနားေရ၊ ၾကင္နာေရ၊ ေစာ္ကားေရ၊ ပုတ္ခတ္ေတ) ဆိုၿပီးေက ႀကိယာေနာက္ဆက္ (ေရ၊ ေတ) ေပ်ာက္နီစြာကို တိြရပါေရ။

အကယ္၍ရာ ႀကိယာေနာက္ဆက္မက်ေပ်ာက္ဘဲ အမီးဝါက်လုပ္ေက (လာ) ဆိုေရအမီးဝါက်ဝိဘတ္အစား (လား) ဆိုၿပီးေက ေျပာင္းသံုးပါေရ။ ဥပမာ -

အမွတ္စဥ္ ( က )

(စားလာ) အစား (စားေရလား)
(လားလာ) အစား (လားေရလား)
(ၾကည့္လာ) အစား (ၾကည့္ေရလား)
(ျမင္လာ) အစား (ျမင္ေရလား)
(စီးလာ) အစား (စီးေရလား)
(နင္းလာ) အစား (နင္းေရလား)

ဆိုၿပီးေက (လာ) ကနီ (လား) ကိုေျပာင္းလားစြာ တိြရပါေရ။ အမွတ္စဥ္ ( ခ ) မွာက်ေက ႀကိယာေနာက္ဆက္ (ေတ) က ႀကိယာေနာက္က ဝင္လာေရအခါ အမီးဝါက်ဝိဘတ္ (လာ) ကနီ (လား) ကိုေျပာင္းလားပါေရ။

အမွတ္စဥ္ ( ဂ ) မွာလည္း ၎အတိုင္းပါရာ။ (ေရ) နန္ ့ (ေတ) ဝင္လာေက ႀကိယာေနာက္ဆက္ (လာ) ကနီ (လား) ေျပာင္လားစြာ တိြရပါေရ။ ႀကိယာေနာက္ဆက္ကိုမျဖဳတ္ဘဲနန္႔ အမီးဝါက်လုပ္ေတခါ အမီးဝါက်ဝိဘတ္ေရ (လား) လို႔ ေျပာင္းလားေရသေဘာျဖစ္ပါေရ။ (ေရ၊ ေတ) ႐ို႕ပိုင္ (ေမ၊ ဖို႔) ကို ႀကိယာေနာက္ဆက္အျဖစ္သံုးႏိုင္ပါေရ။ ေယနန္႔ ေဖာ္ျပပါ ( ... လာ၊ ... လား) ပံုစံကြက္လပ္မွာထည့္သြင္းလို႔ ဝင္ေရာက္ျဖစ္တည္ႏိုင္ေက (ႀကိယာ) လို႔ သတ္မွတ္ႏိုင္ပါေရ။

ဝိဘတ္

ရကၡိဳင္သဒၵါမွာ (ဝိဘတ္) ကို (နာမ္) နန္႔ (ႀကိယာ) ပိုင္ ဖြဲ႕စည္းပံုအရ အမ်ဳိးအစားခြဲၿပီး ေလ့လာဖို႔မလိုလို႔ ဆိုပါေရ။ ဇာတြက္လဲဆိုေက (ဝိဘတ္) ဆိုစြာ ဧကဝဏၰတိရာျဖစ္ေတ။ ဝဏၰတခုထက္ပိုေကလည္း (ဝိဘတ္) တိရာျဖစ္ကတ္ေတ။ ဝိဘတ္တြဲအတြင္းဟိ ဝိဘတ္တိကို နီရာေျပာင္းလို႔ ရစြာလည္းဟိ၊ မရစြာလည္းဟိပါေရ။ ေယနန္႔ ဝိဘတ္ကို (နာမ္၊ ႀကိယာ) တိပိုင္ ဖြဲ႕စည္းပံုအရေလ့လာလို႔မရေကာင္းဆိုစြာ ျဖစ္ပါေရ။ ရခိုင္စကားမွာ (နာမ္) နန္႔ (ႀကိယာ) မွအပ က်န္စကားလံုးတိနန္႔ (ရိွဆက္၊ ၾကားဆက္၊ ေနာက္ဆက္) တိကို (ဝိဘတ္) လို႔ သတ္မွတ္ႏိုင္ပါေရ။

(ဝိဘတ္) ဆိုစြာ သဒၵါအနီနန္႔ အျခား (နာမ္၊ ႀကိယာ) တိကို ကူပံ့ပီးရေရ စကားလံုးအမ်ဳိးအစားရာျဖစ္ေတ။ (နာမ္) နန္႔ (ႀကိယာ) ပိုင္ အပြင့္စကားလံုးမဟုတ္၊ အပိတ္စကားလံုးအမ်ဳိးအစားတိျဖစ္ေတ။ အရီြအတြက္ပံုသီကားက်ျဖစ္ေတ။ ေယနန္႔ (နာမ္၊ ႀကိယာ) ရို႕၏ အရီြအတြက္ထက္ နည္းေရ။ ရခိုင္စကားမွာ (ဝိဘတ္) အမ်ဳိးအစားက အကန္႔အသတ္နန္႔ရာဟိစြာ တိြရေရ။ ေယနန္႔ (ဝိဘတ္) တခုခ်င္းကို သဒၵါတာဝန္တခုစီနန္႔ သတ္မွတ္လို႔မရ။ ဝိဘတ္တခုမွာ သဒၵါတာဝန္တခုထက္ပိုၿပီး ဟိႏိုင္ပါေရ။ ေယနန္႔ ရခိုင္စကားမွာ (ဝိဘတ္) ကို သတ္မွတ္ရဖို႔ဆိုေက -

(ဝိဘတ္) ဆိုစြာ (နာမ္) ကိုျဖစ္စီ၊ (ႀကိယာ) ကိုျဖစ္စီ သဒၵါအရဆက္စပ္မွဳမဟိဘဲ မိမိဘာသာသီးျခား လြတ္လပ္စြာမရပ္တည္ႏိုင္ေရ စကားလံုးအမ်ဳိးအစားရာျဖစ္ေတ၊ တနည္းပုဒ္ဖြဲ႕ရာမွာျဖစ္စီ၊ ပုဒ္တိကိုေပါင္းစပ္လို႔ ဝါက်ဖြဲ႕ရာမွာျဖစ္စီ သဒၵါတာဝန္အရ ပါဝင္အသံုးခံရေရ စကားလံုးအမ်ဳိးအစားရာျဖစ္ေတဆိုၿပီး သတ္မွတ္ႏိုင္ပါေရ။

ပံုစံျပရဇို႔ဆိုေက ရခိုင္စကားဟိ (နန္႔၊ လို႔၊ က၊ ကို၊ ေရ၊ ေတ၊ ေမ၊ ေၾကာင့္၊ စြာ၊ မွာ) အစဟိေရစကားလံုးတိေရ (ဝိဘတ္) တိျဖစ္ကတ္ေတ။ ေအ (ဝိဘတ္) တိကို သဒၵါတာဝန္အရခြဲေက (ဝါက်ဖြဲ႕ရာမွာျဖစ္စီ၊ ပုဒ္ဖြဲ႕ရာမွာျဖစ္စီ၊ ဆက္စပ္ပီးရေရ စကားလံုးတိ) လို႔ သတ္မွတ္ႏိုင္ပါေရ။

ယင္း (ဝိဘတ္) နန္႔အတူ (ဝိဘတ္) လို႔သတ္မွတ္ထားေရ (ရွိဆက္၊ ၾကားဆက္၊ ေနာက္ဆက္) တိကို စကားလံုးပြါးယူရာမွာ အဓိကအသံုးျပဳေရ (ဝိဘတ္ကြဲ) မ်ားျဖစ္ေတလို႔ ယူေမဆိုေက ယူႏိုင္ပါေရ။

အသင္ႏွလံုးသြင္းၿပီး လိုစြာျဖည့္၊ ပိုစြာျဖဳတ္ကတ္ပါလို႔။

ခ်မ္းၿမိပါစီ ... ။

(အသွ်င္ဇယႏၲေဗာဓိ)

ဝန္ခံခ်က္
ေမာင္ကိုေလး ( မဟာဝိဇၨာ ) ၏ ျမန္မာသဒၵါ ( ဘာသာေဗဒေလ့လာခ်က္ ) ပါရဂူဘြဲ႕အတြက္ တင္သြင္ေရက်မ္း ၂၀၀၃၊ မတ္လကို အမွီျပဳပါေရ။

(ရကၡိတ႐ို႕ဆံုရပ္ၿမီဘေလာ့မွ)

ေၾကာင္းက်ိဳးျပ ႀကိယာမ်ား (ရခိုင္ေ၀ါဟာရအဘိဓါန္အတြက္)

ေၾကာင္းက်ိဳးျပ ႀကိယာမ်ား (ရခိုင္ေ၀ါဟာရအဘိဓါန္အတြက္)
--------------------------------------------------------------
ရခိုင္ေ၀ါဟာရအဘိဓါန္အတြက္ ေၾကာင္းက်ိဳးျပႀကိယာ စုစုေပါင္း (၇၇) လံုးအား စုေဆာင္းေဖာ္ျပအပ္သည္။

(ခ)

(ခြာ) ေက (ကြာ) ေရ။ (အကာ)
(ခဲြ) ေက (ကဲြ) ေရ။ (အုန္းသီး)
(ေခါက္) ေက (ေကာက္) ေတ။ (သံ)
(ခ်) ေက (က်) ေရ။ (က်င္)
(ခ်ံဳ႕) ေက (က်ံဳ) ေရ။ (အရီ)
(ခ်ိဳး) ေက (က်ိဳး) ေရ။ (သြား)
(ခ်က္) ေက (က်က္) ေတ။ (ထမင္း) ***
(ခ်န္) ေက (က်န္) ေရ။ (ဟင္း)
(ခ်ယ္) ေက (က်ယ္) ေရ။ (ဇကာ)
(ခၽြတ္) ေက (ကၽြတ္) ေတ။ (အေရာင္)
(ခၽြန္) ေက (ခၽြန္း) ေရ။ (ျမွား) (ျမွားကို (ခၽြန္း) ေအာင္ (ခၽြန္) ပစ္လိုက္)
(ျခား) ေက (ၾကား) ေရ။ (၀ါး)
(ၿခီ) ေက (ႀကီ) ေရ။ (အခဲ)
(ႃခြီ) ေက (ႄကြီ) ေရ။ (အသီး)
(ၿခဲ) ေက (ႀကဲ) ေရ။ (အစြယ္) (အစြယ္ကို (ၿခဲ) ျပေက (ႀကဲ) နီယင့္။)
(ျခစ္) ေက (ျပစ္) ေတ။ (မွန္)
(ျခစ္) ေက (ၾကစ္) ေတ။ (အေၾကာင္း)
(ျခင္း) ေက (ၾကင္း) ေရ။ (ငါးေျခာက္)
(ေျခာက္) ေက (ေၾကာက္) ေတ။ (တဆီ)

(ဆ)

(ဆုတ္) ေက (စုတ္) ေတ။ (စာရြက္) ***
(ဆန္႔) ေက (စန္႔) ေရ။ (အၿခီ) ***
(ဆြတ္) ေက (စြတ္) ေတ။ (ရီ) ***

(ဖ)

(ဖိ) ေက (ပိ) ေရ။ (ပိႆာ)
(ဖဲ့) ေက (ပဲ့) ေရ။ (အနား)
(ဖုံး) ေက (ပံုး) ေရ။ (ဣေႃႏၵ)
(ေဖာ့) ေက (ေပါ့) ေရ။ (ကုလားေကာင္)
(ေဖာ္) ေက (ေပၚ) ေရ။ (ေလာင္း)
(ေဖာက္) ေက (ေပါက္) ေတ။ (၀ါးေျပာက္)
(ဖြ) ေက (ပြ) ေရ။ (အညွက္) ***
(ဖြင့္) ေက (ပြင့္) ေရ။ (တန္းခါး)
(ဖြတ္) ေက (ပြတ္) ေတ။ (၀ါးလံုး)
(ဖ်က္) ေက (ပ်က္) ေတ။ (လူ)
(ေဖ်ာင္) ေက (ေပ်ာင္) ေရ။ (ဗူး) ^^^
(ဖ်စ္) ေက (ပ်စ္) ေတ။ (ၾကမ္းပိုး)
(ဖ်ိဳ) ေက (ပ်ိဳ) ေရ။ (သံ)
(ေဖ်ာ့) ေက (ေပ်ာ့) ေရ။ (ဖေယာင္း) (ဖေယာင္း မီးႏွင့္ေဖ်ာ့ ေပ်ာ့နီယင့္။)
(ေဖ်ာ္) ေက (ေပ်ာ္) ေရ။ (သၾကား)
(ေဖ်ာက္) ေက (ေပ်ာက္) ေတ။ (ကိုယ္ေရာင္)
(ေဖ်ာင္း) ေက (ေပ်ာင္း) ေရ။ (က်မန္း)

(ၿဖီ) ေက (ၿပီ) ေရ။ (ႀကိဳး)
(ၿဖဲ) ေက (ၿပဲ) ေရ။ (အနာ)
(ၿဖိဳ) ေက (ၿပိဳ) ေရ။ (ေတာင္)
(ျဖန္႔) ေက (ျပန္႔) ေရ။ (အေတာင္) ***
(ျဖဳတ္) ေက (ျပဳတ္) ေတ။ (ရာထူး)
(ျဖဳန္း) ေက (ျပဳန္း) ေရ။ (အစိုင္)
(ေျဖာင့္) ေက (ေျပာင့္) ေရ။ (ႀကိမ္)
(ျဖည့္) ေက (ျပည့္) ေရ။ (ရီ) (ရီကို (ျဖည့္) ေက (ျပည့္) ေရ။) (မဖြတ္ဘဲျဖဴ မျဖည့္ဘဲျပည့္) (အုန္းသီး)။
(ျဖတ္) ေက (ျပတ္) ေတ။ (ဓါး)

(မ)

( မႊိ ) ေက ( မြိ ) ေရ။ (ဂ်င္)
(မွ်ိဳး) ေက (မ်ိဳး) ေရ။ (၀ါးေဖာင္)
(ျမွင့္) ေက (ျမင့္) ေရ။ (အဆင့္)
(ျမွဳတ္) ေက (ျမဳတ္) ေတ။ (သမၸာန္)
(ေျမွာက္) ေက (ေျမာက္) ေတ။ (လူဗိန္း)

(န)

(ႏွဲ႔) ေက (နဲ႔) ေရ။ (ခါး) *** (ကစြာမွာ ခါးကို (ႏွဲ႔) ထားစြာေခ် (နဲ႔) နီယင့္။)
(ႏႈး) ေက (ႏူး) ေရ။ (ထမင္းေျခာက္) (ထမင္းေျခာက္ကို ရီနန္႔ (ႏႈး) ေက (ႏူး) ေရ။)
( ႏႊာ ) ေက ( ႏြာ ) ေရ။ (အခြံ) (အခြံ (ႏြာ) ေအာင္ ( ႏႊာ ) ပစ္လိုက္။)
(ႏိႈး) ေက (ႏိုး) ေရ။ (အေခ်)
(ႏႈတ္) ေက (ႏုတ္) ေတ။ (အမႊီး) (ငွက္မႊီး (ႏႈတ္) ပစ္လိုက္၊ (ႏုတ္) လီပါတ္စီ။)
(ႏွစ္) ေက (နစ္) ေတ။ (ခဲ)
(ႏွပ္) ေက (နပ္) ေတ။ (ထမင္း)
(ႏွိပ္) ေက (နိပ္) ေတ။ (နံ)
(ႏွိမ့္) ေက (နိမ့္) ေရ။ (ၾကမ္း) ***
( ႏႊီး ) ေက ( ႏြီး ) ေရ။ (ရီအိုး) *** (ရီအိုးကို (ႏြီး) ေအာင္ ( ႏႊီး ) ထား။)
(ေႏွာက္) ေက (ေနာက္) ေတ။ (ေသာက္ရီ) (ေသာက္ရီကို (ေနာက္) ေအာင္ (မေႏွာက္) ကဲ့။)

(ယ)

(ယွင္း) ေက (က်င္း) ေရ။ (အမိႈက္)

(ရ)

(ရႊင့္) ေက (လြင့္) ေရ။ (စပါး) *** (လီထလို႔ စပါး ( ရႊင့္) ေက စပါးဖ်င္းတိ (လြင့္) လားလိမ့္ေမ။)

(လ)

(လွဴး) ေက (လူး) ေရ။ (ေလာင္း)
(လွဲ) ေက (လဲ) ေရ။ (အပင္)
(လႊဲ) ေက (လဲြ) ေရ။ (ယိုင္း)
(လႊတ္) ေက (လြတ္) ေတ။ (ခြီး) ***
(လႊင့္) ေက (ရြင့္) ေရ။ (ရြက္) *** (ရြက္ (လႊင့္) ေက (ရြင့္) ေရ။)
(လွည့္) ေက (လည့္) ေရ။ (အေဂါင္း)
(လွပ္) ေက (လပ္) ေတ။ (ေတာင္း)
(လွန္) ေက (လန္) ေရ။ (ဖ်ာ)
(လွန္႔) ေက (လန္႔) ေရ။ (ငေၾကာက္)
(ေလွာက္) ေက (ေလာက္) ေတ။ (အပို) (ဆန္စေက အပို (ေလွာက္) ထည့္လိုက္။ မဟုတ္ေက (ေလာက္) ဖို႔မဟုတ္။)

(စုစုေပါင္း ရခိုင္ (ေၾကာင္းက်ိဳးျပႀကိယာ) ေ၀ါဟာရစကားလံုး (၇၇) လံုးရထားၿပီးျဖစ္ပါသည္။ ထပ္မံ ေလွာက္ထည့္ျဖည့္စြက္ရန္လည္း ေတာင္းပန္အပ္သည္။)

*** ျပထားသည္မ်ားမွာ ကိုေက်ာ္ၿဖိဳးေ၀ျဖည့္စြက္ခ်က္မ်ားျဖစ္သည္။
^^^ ကိုယ္ေတာ္ Eindaobatha ပုိ႔တင္ထားျခင္းျဖစ္သည္။

(ရကၡိ႐ို႔ဆံုရပ္ၿမီဘေလာ့မွ)

ရခိုင္စာပီမူ

Arakan Alpha

ရခိုင္စာပီမူ ကိုေဒါင္းခ်င္ေက ေအမွာႏွိပ္လို႔ေဒါင္းပါ။

ေဖာက္ျပန္နီေသာ ရခိုင္စကားအခ်ဳိ႕

တနိ အကၽြန္႔သူငယ္ခ်င္းႏွင့္ အကၽြန္သည္ ေဘာင္းဒြတ္သားစု ႐ြာလယ္ခြဆံုအနားဟိ စင္တြင္ထိုင္နီကတ္ပါသည္။ ယင္းစဥ္ အသက္ ၇၀ ပတ္ဝန္းက်င္၌ဟိမည့္ ဝါႀကီးတေယာက္သည္ လမ္းမွလားယင္း စင္႐ွိသို႔ေရာက္ေသာအခါ တန္႔လိုက္ၿပီး တခုခုမီးလိုဟန္ႏွင့္ အကၽြန္႐ို႕ကိုၾကည့္နီပါသည္။ ဝါႀကီးအမူအရာကို အရိပ္က်ေသာ အကၽြန္႔သူငယ္ခ်င္းက အကၽြန္႔လက္ဦးစြာပင္။
“ဇာမီးခ်င္ပါေလ့ အဘိုး”ဟုမီးလိုက္ပါသည္။ ထိုအခါဝါႀကီးလည္း အကၽြန္႐ို႕အနားသို႔ကပ္လာကာ။

“ပြဲစား ေစာသာေက်ာ္အိမ္ဇာနားမွာလဲေဝ”ဟုမီးပါသည္။ ပြဲစားေစာသာေက်ာ္မာ အကၽြန္႐ို႕႐ြာ၌ လူသိမ်ားသူတဦးျဖစ္သည့္အေလွ်ာက္ အကၽြန္႔သူငယ္ခ်င္းက ခ်က္ခ်င္းပင္။

“အဘုိး၊ ေဒလမ္းတည့္တည့္လားပါလီ။ ယွိက ခြဆံုကိုေရာက္ေတခါ အယွိဘက္ကိုေကြ႔ပါ။ လက်္ာဘက္ႏွစ္ေဆာင္ျခာ သံုးေဆာင္တက္ သံျဖဴမိုးလို႔အိမ္ပါ။” ဟုသြက္လက္စြာညႊန္လိုက္၏။ ယင္းအခါ ဝါႀကီးမာ နားမလည္ဟန္ႏွင့္ မ်က္ေမွာင္ကုတ္လားၿပီး။

“ဇာေဝ၊ ယွိကခြဆံု အယွိဘက္၊ ဇာအယွိဘက္လဲ”
“ဟုတ္ပါေရ အဘိုး၊ ႐ွိကခြဆံု အ႐ွိဘက္ကို ေကြ႔ၿပီးေက၊ သံုးအိမ္အတက္မာ”
“ေဒသူက ယွိကခြဆံု အယွိဘက္လို႔ေျပာနိန္လို႔” ဟုေျပာကာ ပြဲစား ေစာသာေက်ာ္၏အိမ္ဘက္သို႔ ထြက္လားလီပါသည္။

အကၽြန္႔သူငယ္ခ်င္းမွာ မက်ီမနပ္ႏွင့္ “ဝါႀကီး၊ လူကိုလည္းမီးသိယင့္ အျပစ္လည္းတင္သိယင့္၊ မိတၱဗလဋီကာကို မသင္ဖူးခယွိဖို႔”
“ဟား ဟား ဟား” ရယ္လိုက္သူမာ အကၽြန္ပင္ျဖစ္၏။ သူ႔စကားကိုသေလာက်၍ မဟုတ္ပါ။ ဝါႀကီး၏ နားမလည္ဟန္ျဖင့္ ထပ္ဆင့္မီးလိုက္ေသာ မီးခြန္းကိုတြက္မိ၍ျဖစ္သည္။

အကၽြန္႔သူငယ္ခ်င္းက “ယွိကခြဆံု၊ အယွိဘက္” ဟူ၍ေျပာသည္ကို ဝါႀကီးနားလည္ဟန္မတူေပ။ အကၽြန္က “႐ွိခြဆံုပါ” ဟူ၍ “ရ”သံပီပီႏွင့္ေျပာလိုက္မွသာ ဝါႀကီးနားလည္လားဟန္တူပါသည္။

အမွန္စင္စစ္ ဝါႀကီးမမွား၊ အကၽြန္သူငယ္ခ်င္းမွားျခင္းသာျဖစ္ေပသည္။ ရခိုင္စကားတြင္ “အယွိဘက္” ဟူ၍ “ယ”သံႏွင့္ေျပာေလ့မဟိ။ “အ႐ွိဘက္”ဟူ၍သာ “ရ” သံႏွင့္ ျပတ္သားစြာ ေျပာေပသည္။ ယင္းေၾကာင့္အကၽြန္႔သူငယ္ခ်င္းက “အ႐ွိဘက္” ကို “ယ”သံႏွင့္ “အယွိဘက္”ဟုေျပာလိုက္ေသာအခါ ဝါႀကီးနားတြင္ ထြီးလားျခင္းျဖစ္ေပသည္။ ဝါႀကီး၏ ရခိုင္စကားအဘိဓာတ္ထဲတြင္ “အယွိဘက္”ဟူေသာ စကားလံုး ပါလိမ့္မည္မဟုတ္ေပ။ ထိုေၾကာင့္ အဂၤလိပ္တေယာက္သည္ ႏိုင္ငံျခားသားတဦးက မပီမသႏွင့္ ေျပာလွာေသာအဂၤလိပ္စကားကို နားမလည္သကဲ့သို႔ ဝါႀကီးသည္လည္း ရခိုင္သံမပီကလာႏွင့္ ေျပာလွာေသာ အကၽြန္႔သူငယ္ခ်င္း၏ စကားကို ျဖဳတ္ခ်င္းနားမလည္ေပ။

ဤသို႔လွ်င္ ယခုေခတ္ရခိုင္လူငယ္မ်ား၏ စကားမ်ားသည္ တစ္စတစ္စႏွင့္ ေဖာက္ျပန္ပ်က္ျပားလာကုန္၏။ အမ်ားအားျဖင့္ကား ၿမိဳ႕မ်ား (အထူးသျဖင့္ စစ္ေတြ) ဘက္တြင္ျဖစ္၏။ လူငယ္လူ႐ြယ္မ်ားသာမဟုတ္၊ မိဘလူႀကီးမ်ားပင္ ရခိုင္စကားစစ္၊ ရခိုင္စကားမွန္ကို ေျပာဆိုထိန္းသိမ္းရေကာင္းမွန္း မသိျဖစ္နီကတ္၏။

ဘာသာစကားျဖစ္စီ၊ စာပီျဖစ္စီ “အသီ” (Dead Language) မဟုတ္ပါခလွ်င္ ေခတ္အလိုက္ တစ္စတစ္စေျပာင္းလြဲလာသည္။ က်ယ္ျပန္႔တိုးတက္လာသည္ခ်ည္းျဖစ္ေပသည္။ သို႔ေသာ္ ေဖာ္ျပခေယွာင္ “အ႐ွိဘက္”ကို “အယွိဘက္” ဟုလီသံမပီကလာႏွင့္ေျပာဆိုျခင္းကား ေျပာင္းလဲတိုးတက္ျခင္းမဟုတ္။ ေဖာက္ျပန္လာျခင္းသာ စစ္စစ္ျဖစ္ေပသည္။ ေျပာင္းလြဲသည္ဆိုျခင္းမွာ အကၽြန္႔သူငယ္ခ်င္းက ဝါႀကီးအားေျပာသည့္စကားတြင္ပါသည့္ “တည့္တည့္” စကားေယွာင္ျဖစ္၏။

အမွန္အားျဖင့္ ႐ွီးအခါက ရခိုင္သား႐ို႕သည္ “တည့္တည့္” ဟူ၍ေျပာေလ့မဟိ။ “စိုက္စိုက္” ဟူ၍သာသံုးစံုးၾကကုန္သည္။ “ေဒလမ္းတည့္တည့္လားပါလီ” တက္စား “ေဒလမ္းစိုက္စိုက္လားပါလီ” ဟူ၍သာေျပာေပလိမ့္မည္။ သို႔ေသာ္ ယခုေခတ္တြင္ “စိုက္စိုက္” ဟူေသာစကားမွ “တည့္တည့္”ဟူေသာ စကားသို႔ ႐ြိေျပာင္းလာေပသည္။ ထိုနည္းတူစြာ “ငွက္ကို႐ြတ္ပစ္လိုက္” ဟူေသာစကားစကားတက္စား “ငွက္ကိုလႊတ္ပစ္လိုက္” ဟူ၍လည္းေကာင္း၊ “ဇာတီပုထိုး” တက္စား “ေစတီပုထိုး” ဟူ၍လည္းေကာင္း၊ “႐ြက္႐ႊင့္သည္” တက္စား “႐ြက္လႊင့္သည္” ဟူ၍လည္းေကာင္း၊ “အညႇက္ဆိုး” တက္စား “အမႈိက္ဆိုး” ဟူ၍လည္းေကာင္း၊ “သဲမုန္႔႐ႊင့္မနီေက့” အစား “သဲမႈန္႔လႊင့္မနီေက့” ဟူ၍လည္းေကာင္း၊ “မဟိ” ဆက္စား “မယွိ” ဟူ၍လည္းေကာင္း အသီးသီးေျပာင္းလႊဲလာကုန္၏။ စင္စစ္ “စိုက္စိုက္” တက္စား “တည့္တည့္”၊ “႐ႊင့္၊ ႐ႊတ္၊ ဇာတီ၊ အညႇက္၊ မဟိ” တက္စား “လႊင့္၊ လႊတ္၊ ေစတီ၊ အမႈိက္၊ မယွိ” ဟူ၍ျဖစ္လာရျခင္း႐ို႕မွာ တိုးတက္လာျခင္းမဟုတ္ေပ။ ျမန္မာစာပီကို အတုအေယာင္လိုက္၍ ရခိုင္စကားစစ္ ရခိုင္စကားမွန္မ်ား ပ်က္ျပားေျပာင္းလြဲလာျခင္းသာျဖစ္ေပသည္။ အျပစ္မဆိုသာသျဖင့္ ေဖာက္ျပန္သည္တက္စား ေျပာင္းလြဲသည္ဟူ၍သာ သမုတ္လိုက္မိသည္။

အထက္၌ ေဖာ္ျပခေယွာင္ “အ႐ွိဘက္” ဟူေသာစကားကို “အယွိဘက္” ဟူ၍ေျပာျခင္းကား “ရ” ဗ်ည္းႏွင့္ “ယ”ဗ်ည္း႐ို႕၏ ရခိုင္အသံထြက္မွန္ကို အသံပ်က္ျဖင့္ ေရာမွန္းမသိ ေရာပစ္ထားျခင္းသာ ျဖစ္ေပသည္။ ရခိုင္႐ို႕သည္ “ရ” ဗ်ည္း၏ အသံထြက္ႏွင့္ “ယ”ဗ်ည္း၏ အသံထြက္ကို ကြဲျပားစြာေျပာဆိုၾက၏။ ၎မွႏြယ္လာေသာ “အပင့္” ႏွင့္ “အရစ္” ကိုလည္း ႏိုင္နင္းကၽြမ္းက်င္စြာ သံုစြဲတတ္ၾကကုန္သည္။ ထိုအတြက္ေၾကာင့္လည္း ျမန္မာမ်ားက “ပင့္ရစ္မႏိုင္၊ ရခိုင္ေမး” ဟူေသာ စကားပံုကို သံုးစြဲၾကရသည္ မဟုတ္ေလာ။

သို႔ေသာ္ ေဒနိ႔ရခိုင္လူငယ္မ်ားႏွင့္ အခ်ဳိ႕လူႀကီးသူမမ်ား (အထူးသျဖင့္ ၿမိဳထက္နီလူ႐ို႕) သည္ မိမိ႐ို႕ေျပာစကားမ်ားကို သတိမထားၾကဘဲ ေဖာက္ျပန္မွန္းမသိ ေဖာက္ျပန္ပ်က္ျပားစြာ ေျပာဆိုနီၾကကုန္၏။ အထူးသျဖင့္ “ရ” ဗ်ည္းႏွင့္ပတ္သက္ေသာ စကားလံုးမ်ားျဖစ္သည့္ “အ႐ွိဘက္၊ အိမ္႐ွိ၊ ႐ွိခိုးသည္၊ ႐ွိ႐ွိအခါက၊ ၾကည့္႐ႈသည္၊ ထင္႐ွားသည္၊ ဆံေတာ္႐ွင္” စေသာစကား႐ို႕ကို “အယွိဘက္၊ အိမ္ယွိ၊ ယွိခိုးသည္၊ ယွိယွိအခါက၊ ၾကည့္ယႈသည္၊ ထင္ယွားသည္၊ ဆံေတာ္ယွင္” ဟူ၍ ရခိုင္သံမွန္ “ရ” သံတက္စား “ယ” သံျဖင့္ေဖာက္ျပန္ေျပာဆိုလာၾကရာ ေဖာ္ျပေသာဝါႀကီး႐ို႕ေယွာင္ပုဂၢိဳလ္မ်ား၏ နားထဲတြင္ ဝါးျခမ္းႏွင့္ထိုးသကဲ့သို႔ ခံစားစီလီသည္။
အခ်ဳိ႕ေသာစကားလံုးမ်ားမာ စကားေျပာစဥ္တြင္ မေဖာက္ျပန္ၾကဘဲ စာဖတ္ေသာအခါ၌သာ ေဖာက္ျပန္ၾကကုန္၏။ ၎႐ို႕က-
“အသက္႐ွင္သည္၊ ႐ွာသည္၊ ႐ႈံ႕နီေသာအဝတ္၊ အလြန္႐ွား၍ အရသာဟိေသာေလွာ္စာ၊ အ႐ွိအမွ်စီဝီသည္၊ အဓြန္႔႐ွည္စြာ” အစဟိသည္႐ို႕ျဖစ္ၿပီး၊ ၎႐ို႕ကိုစာအုပ္တြင္ဖတ္ေသာအခါ-
“အသက္ယွင္သည္၊ ယွာသည္၊ ယႈံ႕နီေသာအဝတ္၊ အလြန္ယွား၍ အရသာဟိေသာ ေလွာ္စာ၊ အယွိအမွ်စီဝီသည္၊ အဓြန္႔ယွည္စြာ” ဟူ၍ သံပ်က္ျဖင့္ဖတ္ၾကကုန္၏။ ဤစကားလံုးမ်ားမာ စကားေျပာစဥ္တြင္မေဖာက္ျပန္ၾကဘဲ စာအုပ္တြက္ဖတ္ေသာအခါ၌သာ အသံပ်က္ႏွင့္ ျဖတ္ၾကသည္ျဖစ္ရာ တစိတဝက္ေဖာက္ျပန္သည္ဟုဆိုႏိုင္ေပ၏။ သတိမထားဘဲ ယင္းအတိုင္းသာ အသံပ်က္ႏွင့္ဖတ္နီၾကမည္ဆိုက “အ႐ွိဘက္၊ ႐ွိခိုးသည္” ဟူေသာစကားလံုးကို “အယွိဘက္၊ ယွိခိုးသည္” ဟူ၍စကားပ်က္လာသည့္ေယွာင္ အနာဂတ္ကာလတြင္ “ရ” သံမွ “ယ” သံသို႔ေျပာင္းလြဲေျပာဆိုလာၾကမည္မွာ မလြဲေပ။

ဤသို႔စကားမ်ားေဖာက္ျပန္ျခင္း၊ အသံမ်ားပ်က္လာျခင္း႐ို႕မာ ျမန္မာစာပီကို နိ႔စဥ္ရက္ဆက္ သင္နီဖတ္နီရေသာေၾကာင့္ျဖစ္ေပသည္။ ဤကားအကၽြန္႔အျမင္တည္း။

ရခိုင္စာပီသည္ အတိတ္တခ်ိန္က အဖ်က္အဆီးခံရၿပီး မ်က္ေမွာက္ကာလတြင္လည္း ကိုယ့္ကံၾကမၼာကို ကိုယ္ဖန္တီးခြင့္မရဘဲ လူမ်ဳိးျခားကိုအထင္ႀကီးတတ္ေသာ ကၽြန္စိတ္ဝင္နီကတ္ရာ မပ်က္စီဘဲက်န္ဟိနီေသာ မိမိ႐ို႕၏စာပီကို ေဖာ္ထုတ္အသံုးျပဳရန္ မႀကိဳးစားၾကျခင္းေၾကာင့္ “စာသီ” (Dead Language) ေယွာင္ျဖစ္နီ၏။ ထို႔ေၾကာင့္ လစ္လပ္နီေသာရခိုင္စာပီ၏ နီရာတြင္ မိမိ႐ို႕ႏွင့္ဆင္တူယိုးမွားတူညီေသာ ျမန္မာစာပီမွာ အတားအဆီးမဟိ ဒလေဟာဝင္လားလီသည္။ တခ်ိန္တည္းမာပင္ ရခိုင္သား႐ို႕သည္ လြတ္လပ္စြာ ဝင္ေရာက္လာေသာ ျမန္မာယဥ္ေက်းမႈမ်ားကိုပါ လက္ခံလာၾကရာ အမ်ဳိးသားဟန္၊ အမ်ဳိးသားသံႏွင့္ တသီးတျခားဝင့္ၾကြားစြာ ရပ္တည္နီေသာ ရခိုင္စကားတခ်ဳိ႕ကိုပါ တစ္စတစ္စ ယိမ္းယိုင္ေဖာက္ျပန္စီသည္ကို ရင္လီးဖြယ္တြိ႔ဟိရေပသည္။

အတိတ္တခ်ိန္က ကံမေကာင္းအေၾကာင္းမလွလီသျဖင့္ တိုင္းျပည္လူမ်ဳိးႏွင့္တကြ ယဥ္ေက်းမႈတခုလံုးကိုပါ အဖ်က္အဆီးခံမႈလည္း မ်က္ေမွာက္ကာတြင္ စိတ္ဓာတ္၊ စကား၊ ဓေလ့ထံုးစံႏွင့္ အျမဳေတစာပီအခ်ဳိ႕က်န္ဟိနီသီရာ “ရခိုင္”ဟူေသာ အႏြတၱသညာကို ရင္ကြ၍ ခံယူႏိုင္ၾကသီ၏။ စကားႏွင့္စာတြင္ စကားကအယင္ေပၚ၏။ စကားေပၚၿပီးမွ ထိုစကားကိုလိုက္၍ စာကိုထြင္ယူျခင္းျဖစ္ရာ ဘာသာစကားသည္ စာပီ၏မြီးမိခင္ျဖစ္ေပသည္။ ရခိုင္စာပီမာ ကြယ္ေပ်ာက္လုလု (ဝါ) “ငါ႐ို႕ရခိုင္သားမ်ားတြင္ စာဟိပါသည္” ဟူ၍ေျပာႏိုင္ေလာက္႐ံုသာ က်န္ဟိနီသျဖင့္ မြီးမိခင္ျဖစ္ေသာ ဘာသာစကားႏွင့္ပင္ ကယ္တင္ရမည္ျဖစ္ေပသည္။ သို႔ေသာ္ပစၥကၡအခ်ိန္တြင္ မိခင္ျဖစ္ေသာ ဘာသာစကားအခ်ဳိ႕ပါ ေဖာက္ျပန္ပ်က္ျပားနီရာ သားျဖစ္သူရခိုင္စာပီကိုပင္ ကယ္တင္၍ပင္ရပါမည္ေလာဟု စိုးရိမ္ရင္လီးမိေပသည္။

အကၽြန္ေျပာခ်င္သည္ကား “ရခိုင္စကားစစ္၊ စကားမွန္မ်ားကို ထိမ္းသိမ္းကတ္ပါ” ဟူ၍ျဖစ္ၿပီး “ရခိုင္စကားစစ္၊ စကားမွန္မ်ားကို ထိန္းသိမ္းလွ်က္ ေခတ္မီသစ္လြင္ေသာ ရခိုင္စာပီကို ထူေထာင္ႏိုင္ပါစီ” ဟူေသာ ဆုေတာင္းပင္ျဖစ္ပါသတည္း။

ေမာင္ဗသိန္း
(ေခတ္ေ႐ွ႕ေဆာင္စာေစာင္၊ စစ္ေတြ အမွတ္ (၂) ၁၉၆၁)

-----------------------------------------
မွတ္ခ်က္။ ။ “ရခိုင္သားႀကီးစာပီ”မွ ၁၉၉၆ ခုႏွစ္တြင္ထုတ္ဝီေသာ “ေမာင္ဗသိန္း” ၏ “ရခိုင္စာ အရီးအသားႏွင့္ ျပႆနာမ်ား” စာအုပ္မွ ကူယူေဖာ္ျပျခင္းျဖစ္ပါသည္။

ရခိုင္စာပီ

ရခိုင္စာပီလို႔ ေျပာလိုက္ေက ကြိကြိေခ် ေကာက္ေကာက္ေခ် အကၡရာတိကို ၿပီးပနာျမင္တတ္ ကတ္စြာက ရခိုင္သားတိ အေလ့အက်င့္ျဖစ္နီယာ။ အကၡရာနန္႔ စာပီမတူဆိုစြာကို သတိထားေရလူ က နည္းေရ။ ယင္းအတြက္ ဇာမာလဲ ရခိုင္စာပီ ဗမာအကၡရာနန္႔တည္းဗ်ယ္ ရီးနီကတ္ေတဂါးလို႔ တစ္ခ်ိဳ႕က ေျပာကတ္ပန္ယာ။ ေယခါ အရာတစ္တိုင္က မဟုတ္ေ၀း ေဒခ်င့္စြာ ရခိုင္စာလို႔ တုန္႔ျပန္ ကတ္ေတ။ ရယ္ဖို႔ေလ့ေကာင္းယင့္။ ဇာပိုင္ပင္ေျပာေျပာ ေအဂုရိုက္ျပနီေရ အကၡရာကို ရခိုင္က ဗမာထက္ေစာပနာ သံုးနီခစြာေဒါ့ခါ ျငင္းမလြတ္ အမွန္။ ေယဒါေလ့ ေဇာ္ဂ်ီေဖာင့္ကို ဗမာတိက တီထြင္ပစ္ကတ္ေတအတြက္ ေဒခ်င့္စြာ ဗမာအကၡရာဆိုေကေလ့ အကၽြႏု္ပ္ မျငင္းပါ။

ေအနီရာမာ ေျပာခ်င္စြာက အကၡရာနန္႔ စာပီမတူစြာကို ေျပာခ်င္စြာ။ အိန္းဂလိခ်္မာ အကၡရာကို Alphabet လို႔ေခၚေရ စာပီကို Literature လို႔ေခၚေရ။ ေဒခ်င့္ႏွစ္ခုက မတူ။ အကၡရာဆိုစြာ စာပီမဟုတ္၊ စာပီဆိုစြာ အကၡရာ မဟုတ္။ မတူေကေလ့ ခြဲပစ္လို႔မရ၊ ေဒခ်င့္ႏွစ္ခုကိုေပါင္းမ စာပီတစ္ခု ရုပ္လံုးေပၚဖို႔။ Alphabet အကၡရာဆိုစြာ Languageဆိုေရ ဘာသာစကားတစ္ခုက ေပါက္ဖြားလာေရ Literature စာပီကို မွတ္တမ္းတင္ထားဖို႔ Symbol သေကၤတတိ ျဖစ္ကတ္ေတ။ ယင္းအတြက္ လူမ်ိဳးအမ်ားႀကီး ႏိုင္ငံတိအမ်ားႀကီးက အကၡရာတစ္ခုတည္းကို သံုးနီကတ္ေကေလ့ စာပီကမတူ အျခားအျခားစီရာ။

Latin သုိ႔မဟုတ္ Roman လို႔ေခၚေရ အကၡရာကို တစ္ကမၻာလံုးသံုးနီကတ္ေတ၊ Roman အကၡရာကို အသံုးျပဳနီကတ္ေတ ႏိုင္ငံတိကို အေမရိက၊ ယူရို၊ အာယွ၊ အာဖရိက နီရာတိုင္းမာ တြိႏိုင္ေရ။ နိ႔စိုင္ေျပာဆိုနီကတ္ေတ အိန္းဂလိခ်္ဘာသာစကးကုိေလ့ Roman အကၡရာနန္႔ ရီးထားစြာဗ်ယ္။ အိန္ဂလန္၊ အေမရိကန္၊ ျပင္သစ္၊ အီတလီရို႔တိမာ Roman အကၡရာကိုသံုးေရ။ ေဒေကေလ့ေသာ့ English Literature ေရ Italian Literature မဟုတ္။ အဂၤလိပ္စာပီဆိုစြာက အဂၤလိပ္လူမ်ိဳး ႏွလံုးသားနန္႔ ခံစား၊ ရွာဖြီပနာ သိဟိနားလည္ သေဘာေပါက္ထားေရ အေၾကာင္းအရာတိကို အဂၤလိပ္ဘာသာစကားနန္႔ ရီးထားစြာကို ဆိုလိုေရ။ အီတလီစာပီဆိုစြာေလ့ ယပိုင္ဗ်ယ္ အီတလီလူမ်ိဳး႐ို႔ ႏွလံုးသားနန္႔ ခံစားထားေရခံစားခ်က္တိ တြိဟိခ်က္တိ ပညာရပ္တိကို အီတလီဘာစကားနန္႔ မွတ္တမ္းတင္ထားေရ စာပီကို အီတလီစာပီလို႔ေခၚေရ။ ယင္းအတြက္နန္႔ အကၡရာတစ္ျခား စာပီတစ္ျခား။

မေလးယွား၊ အိန္ဒိုနီးယွားရို႔မာေလ့ Roman အကၡရာကိုသံုးေရ၊ လူအမ်ားစုက Roman အကၡရာလို႔ မသိကတ္၊ အိန္းဂလိခ်္ အကၡရာထင္နီကတ္ေတ။ ထင္ခ်င္ပိုင္ထင္ အိန္းဂလိခ်္စာပီေရ မေလးယွား စာပီမဟုတ္စြာကေဒါ့ခါ ေသခ်ာေရ။ မဟုတ္ထင္ေက ေသေသခ်ာခ်ာ ျပန္စိုင္းစားၾကည့္။

ေအနိ႔ရခိုင္အကၡရာနန္႔ ဗမာအကၡရာ တူခ်င္ပိုင္ လူလီပတ္စီ၊ ရခိုင္ဘသာစကားနန္႔ ရီးေရစာသည္ သာလ်င္ ရခိုင္စာပီျဖစ္ေတ။ ဗမာပိုင္ရီးထားစြာေရ ရခိုင္စာပီမဟုတ္။ ယေက ရခိုင္မာ စာပီဟိလား လို႔ မိန္းခ်င္ေရလူတိ ဟိခ်င္ဟိကတ္ဖို႔၊ ဟိေရ ဇာတိေလ့ သိန္ကန္မီရႊန္းလိုက္ရတု၊ ေမဓပညာ ေမာ္ကြန္း၊ ရခိုင္မင္းသမီးဧည့္ခ်င္း၊ တန္ခိုးဆရာထြန္းသာျခင္းတိေရ ရခိုင္စာပီတိျဖစ္ကတ္ေတ။

သွ်ိက္စပီးယားရီးေရ ျပဇာတ္တိ အဂၤလိပ္စာပီမာ အေရးႀကီးေရပိုင္ ေအထက္မာေဖာ္ျပခေရ ကဗ်ာ၊ လကၤာ၊ ဧည့္ခ်င္း၊ သာျခင္းတိကေလ့ ရခိုင္စာပီအတြက္ သွ်ိက္စပီးယား လက္ရာတိထက္ တန္ဖိုးႀကီးေရ။

နိဂံုးခ်ဳပ္အနီနန္႔ေျပာရဖို႔ဆိုေက ဗမာနန္႔အကၡရာတူျခင္း မတူျခင္းေရ ရခိုင္စာပီအတြက္ အေရးႀကီးေရ အရာတစ္ခုမဟုတ္ပဲ ရခိုင္ဘာသာစကားနန္႔ ရီးသားျခင္းရာ ရခိုင္စာပီအတြက္ အဓိကလိုအပ္ခ်က္ျဖစ္ေတ။ ယင္းအတြက္နန္႔ ရခိုင္ဘုန္းႀကီး ရခိုင္သား ရခိုင္သမတိ ရခိုင္ဘာသာစကားနန္႔ စာတိအမ်ားႀကီး ရီးႏိုင္ကတ္ပါစီ။

ရခိုင္စာပီတိုးတက္ပါစီလို႔ ဆႏၵျပဳလ်က္
ေတာဘုန္းႀကီး
.................................
(ႏိုင္ငံတကာ ရခိုင္ေက်ာင္းသားရဟန္းေတာ္မ်ားဘေလာ့မွ)

ရကၡိဳင္စာလံုးေပါင္းတည္ျငိမ္ေရး“ျဖစ္သင့္ မျဖစ္သင့္”ရကၡိဳင္စကားလံုးမ်ား

ကၽြႏု္ပ္ရို ့ရကၡိဳင္လူမ်ဳိးတြင္ ရကၡိဳင္ဘာသာစကား သီးျခားဟိ၏။ စာပီတြင္ ေခတ္အေလ်ာက္ အမ်ဳိးမ်ဳိးေျပာင္းလဲမွဳ အနည္းနန္ ့အမ်ား ဟိႏိုင္ေသာ္လည္း၊ ရကၡိဳင္ဘာသာစကားမွာ ေဒနိထိ အခိုင္အမာဟိေသး၏။ မိမိ၏ဘာသာစကားကို ထိန္းသိမ္းရေကာင္းမွန္းမသိဘဲ ဘာသာစကားစည္းေဖာက္နီၾကေသာ ရကၡိဳင္တခ်ဳိ ့ဟိစီကာမူ ကိုယ့္ရကၡိဳင္ဘာသာစကား မပ်က္ျပားရေအာင္ ထိန္းသိမ္းေစာင့္ေရွာက္နီၾကေသာ ရကၡိဳင္အမ်ားအျပားဟိၾက၏။ ထိန္းသိမ္းေစာင့္ေရွာက္ရာတြင္ နည္းလမ္း ႏွစ္မ်ဳိးႏွစ္စားဟိ၏။ ေျပာဆိုမွဳနည္းလမ္းနန္ ့ရီြးသားမွဳနည္းလမ္းျဖစ္၏။စာရီြးသားမွဳအေလ့အလာ မဟိၾကသူမ်ားအဖို ့ ေျပာဆိုမွဳနည္းလမ္းကို သံုးႏုိင္၏။

စကားေျပာဆိုၾကရာတြင္ မိမိရို ့ရကၡိဳင္လူမ်ဳိးအခ်င္းခ်င္းေျပာဆိုၾကရာ၌ ကိုယ့္ရကၡိဳင္စကားကိုသာ ေျပာဆိုသံုးႏွဳန္းၾကျခင္းျဖင့္လည္းေကာင္း၊ မိသားစုအတြင္း သားသမီး ျမီးျမစ္မ်ား မိမိရို ့အိမ္အသီးသီးတြင္ ကိုယ့္ရကၡိဳင္ဘာသာစကားကိုသာ ေျပာဆိုသံုးႏွဳန္းၾကစီျပီး မ်ဳိးရိုးစိုင္ဆက္ လက္ဆင့္ကမ္းျခင္းျဖင့္လည္းေကာင္း ထိန္းသိမ္းၾကအပ္ေပ၏။အဂၤလိပ္နန္ ့တိြလွ်င္ အဂၤလိပ္စကား၊ ျမန္မာနန္ ့တိြလွ်င္ ျမန္မာစကားေျပာသည္မွာ အေရးမဟုတ္ေသာ္လည္း မိမိရို ့ရကၡိဳင္အခ်င္းခ်င္းတိြလွ်င္ ရကၡိဳင္စကားကိုသာေျပာဆိုၾကရန္ကား အေရးဟုတ္လွေခ်၏။ ယင္းေၾကာင့္ အထူးသျဖင့္ ျပည္မေရာက္ ရကၡိဳင္လူမ်ဳိးမ်ားအဖို ့ေဆာင္ပုဒ္တစ္ခုပင္ ျဖစ္လာနီေခ်ျပီ။ ယင္းေဆာင္ပုဒ္ကား " ရကၡိဳင္လူမ်ဳိးအခ်င္းခ်င္း ရကၡိဳင္စကားေျပာျခင္းျဖင့္ ဂုဏ္ယူပါ " ဟူ၍ျဖစ္၏။ဤေျပာဆိုမွဳနည္းလမ္းျဖင့္ ထိန္းသိမ္းၾကသည့္အျပင္ ရကၡိဳင္အမ်ဳိးသားစာရီြးဆရာမ်ားက မိမိရို ့ရကၡိဳင္ဘာသာစကား မေပ်ာက္ကြယ္ေရးအတြက္ ေဒနိ ရကၡိဳင္စကားေျပာကိုအျခီခံသည့္ ရကၡိဳင္စာပီသစ္ကိုရီြးသားယင္း ထိန္းသိမ္းနီၾက၏။ ရီြးသားမွဳနည္းလမ္းျဖင့္ ထိန္းသိမ္းနီၾကျခင္းျဖစ္၏။

ရကၡိဳင္ဘာသာစကားနန္ ့ရကၡိဳင္စာပီအတြက္ အေရးပါလွ၏။သို ့ရာတြင္ ယင္းသို ့ရကၡိဳင္စကားေျပာကိုအျခီခံျပီး ရကၡိဳင္စာပီသစ္ကိုရီြးသားနီၾကရာ၌ စာလံုးေပါင္းမ်ားမတည္ျငိမ္၊ မညီညြတ္ျဖစ္နီၾကသည္ကေတာ့ အမ်ားအျပားျဖစ္ေပၚလ်က္ဟိ၏။ တစ္ေယာက္တည္းရီြးေသာေဆာင္းပါးတစ္ပုဒ္နန္ ့ပင္ စာလံုးေပါင္းမ်ား ရွိေနာက္ကြဲလြဲနီၾကေသး၏။ မမွားသင့္ေသာစာလံုးေပါင္းမ်ားပင္ မွားယြင္းနီၾက၏။ အယ္ဒီတာမ်ားအဖို ့အယ္ဒီတာပီသစြာ တာဝန္ယူတည္းျဖတ္ရန္ လိုအပ္နီေပ၏။ အမုန္းမခံလို၊ ပဋိပကၡ မပြားလို၍ အမွန္အကန္မတည္းျဖတ္လွ်င္ အယ္ဒီတာမဟုတ္ေတာ့ေခ်။ မဂၢဇင္းအယ္ဒီတာစာရင္းတြင္ ပါဝင္ျပီး " ငါအယ္ဒီတာ " ဟု အမည္ခံေကာင္းရံုမွ်ျဖစ္ျပီး၊ ရကၡိဳင္စာလံုးေပါင္းနန္ ့ရကၡိဳင္စာပီတည္ျငိမ္တိုးတက္ေရးကို ျဖစ္ေပၚစီႏိုင္မည္မဟုတ္ေပ။ေလာေလာဆယ္ ရကၡိဳင္စာပီသစ္ပဏာမကာလတြင္ စာလံုးေပါင္းမတည္မျငိမ္ျဖစ္နီၾကေသးသည္မွာ သဘာဝေတာ့က်၏။

သို ့ေသာ္ဤပဏာမကာလသည္ ႏွစ္ေပါင္းမ်ားစြာ ၾကန္ ့ၾကာနီသင့္သည္ေတာ့မဟုတ္။ ဤပဏာမကာလ၌ အခ်င္းခ်င္းလံုးေထြးပတ္လည္ျဖစ္နီၾကရန္လည္း မသင့္။ ဤပဏာမကာလကို ေက်ာ္လြန္ျပီး မတည္ျငိမ္မွဳကို တည္ျငိမ္မွဳျဖင့္ အစားထိုးႏိုင္ၾကရေပမည္။ အမွန္စင္စစ္ စာလံုးေပါင္းသတ္ပံု တည္ျငိမ္ညီညြတ္လာၾကျပီးမွ ရကၡိဳင္စာပီ ခန္ ့ညားလာေပမည္။သို ့ျဖစ္ရာ ... ရကၡိဳင္္စာလံုးေပါင္းတည္ျငိမ္ျပီး၊ ရကၡိဳင္စာပီတိုးတက္ေရးအတြက္ ရကၡိဳင္စာရီြးဆရာမ်ားနန္ ့အယ္ဒီတာမ်ားသည္ တက္ညီလက္ညီေလွာ္ခတ္လားၾကသင့္၏။ ရကၡိဳင္စာလံုးေပါင္းတည္ျငိမ္ေရး၊ ရကၡိဳင္စာပီတိုးတက္ခန္ ့ညားလာေရးအတြက္နန္ ့ ပုဂၢဳိလ္ေရးမဖက္ဘဲ ရိုးသားေသာေစတနာျဖင့္ ကၽြႏု္ပ္ ဤသို ့အၾကံျပဳလိုပါ၏။တစ္ယူသန္မာနမထားၾကဘဲေတြးဆ၊ လက္ခံက်င့္သံုးႏိုင္ၾကရန္လည္း ေမွ်ာ္လင့္ပါ၏။

၁။ ။တည္ၿငိမ္ၿပီးသား စာလံုးေပါင္းႏွင့္ အမ်ားလက္ခံၿပီးသား စာလံုးေပါင္းကို ယင္းအတိုင္းပင္ စာလံုးေပါင္းၾကပါ။

ဥပမာ -ငါကား ( ငါဂါး ) မျဖစ္သင့္။
သူက ( သူဂ ) မျဖစ္သင့္။
မလာေတာ့ ( မလာေဂ့၊ မလာကဲ့ ) မျဖစ္သင့္။
လာကတ္ ( လာဂတ္၊ လာကပ္ ) မျဖစ္သင့္။
ကဗ်ာ ( ကပ်ာ ) မျဖစ္သင့္။
ျမင္လာေရ ( ျမင္လွာေရ ) မျဖစ္သင့္။
ငါ့မွာ ( ငါ့မာ ) မျဖစ္သင့္။မွာသည္ တည္ျငိမ္ၿပီးသားျဖစ္၏။
သိေရလတ္ ( သိေရလပ္၊ သိေရလွပ္၊ သိေရဟတ္ ) မျဖစ္သင့္။
နန္ ့ ( နင့္၊ နာင့္ ) မျဖစ္သင့္။
လာလတ္နန္း ( လာလတ္နမ္း၊ လာလတ္ေႏွာင္း ) မျဖစ္သင့္။
ေအခ်င့္ ( ဧယွင့္၊ ဧသွ်င့္ ) မျဖစ္သင့္။
ေဒခ်င့္ ( ေဒဟင့္ ) မျဖစ္သင့္။
ဟိေပ့စီ ( ဟိပတ္စီ၊ ဟိဗတ္စီ ) မျဖစ္သင့္။
ရီႊေလာင္ပြန္း ( ေသၽြေလာင္ပြန္း ) မျဖစ္သင့္။
ရႊီ ( သတ္ပံုမွန္ ) ကို အသံမွန္ထြက္ၾကရန္သာ ၾကိဳးစားသင့္၏။
ငါ့စြာ ( ငါ့ေစာ္ ) မျဖစ္သင့္။
စားဗ်ယ္ ( စားဗ်လ္၊ စားပ်ယ္ ) မျဖစ္သင့္။
အိပ္ပနာ ( အိပ္ဗနာ၊ အိပ္ပဏာ ) မျဖစ္သင့္။
ေထြနိက ( ေဟြနိက ) မျဖစ္သင့္။
ငါ၏ ( ငါအဲ့၊ ငါယဲ့၊ ငါအယ့္ ) မျဖစ္သင့္။
၂။ ။ရကၡိဳင္စကားကို အမွန္တကယ္ကိုယ္စားျပဳၿပီး စာလံုးေပါင္းၾကပါ။

ဥပမာ -စာရီြးေရ ( စာရီးေရ ) မျဖစ္သင့္။ ' စာရီးေရ ' လို ့မေျပာၾကပါ။ရီြတြက္၊ ရီြေရ ( ရီတြက္၊ ရီေရ ) မျဖစ္သင့္။ ဤသို ့မေျပာၾကပါ။မသီးသိ ( မသီးသီး ) မျဖစ္သင့္။ ' မသီးသီး ' လို ့မေျပာၾကပါ။ျမင္လာေရ ( ျမင္လွာေရ ) မျဖစ္သင့္။ ' ျမင္လွာေရ ' လို ့မေျပာၾကပါ။ၾကပ္ၾကပ္မတ္မတ္ ( က်ပ္က်ပ္မတ္မတ္ ) မျဖစ္သင့္။

၃။ ။ရကိၡဳင္စကားကို အမွန္တကယ္ကိုယ္စားျပဳႏိုင္ေအာင္ တခ်ဳိ ့စာလံုးေပါင္းမ်ားကို သင့္ေတာ္သလိုေျပာင္းလဲပါ။

ဥပမာ -က်ည္ေတာက္ ( က်ဳိင္ေတာက္ ) ( ေျပာင္းသင့္ )
က်ည္ေပြ ့ ( က်မိြ ) (ေျပာင္းသင့္ )
က်ဥ္းေျမာင္း ( က်ဳိင္းေျမာင္း ) ( ေျပာင္းသင့္ )
ကၽြမ္းစိုက္ ( ဂၽြမ္းစိုက္ ) ( ေျပာင္းသင့္ )
ေခါင္းခဲေရ ( ေဂါင္းခဲေရ ) ( ေျပာင္းသင့္ )
ေခါင္းေဆာင္ ( ေဂါင္းေဆာင္ ) ( ေျပာင္းသင့္ )
အဘ ( အဖ ) ( ေျပာင္းသင့္ )
အဘိုး ( အဖိုး ) ( ေျပာင္းသင့္ )
ရင္ဘတ္ ( ရင္ဖတ္ ) ( ေျပာင္းသင့္ )
စနီေထာင့္( စနီေဒါင့္ ) ( ေျပာင္းသင့္ )
တုတ္( ဒုတ္ ) ( ေျပာင္းသင့္ )
အာရွ ( အာသွ် ) ( ေျပာင္းသင့္ )
ၿဗိတိသွ် ( ၿဗိတိသွ် ) ( ေျပာင္းသင့္ )
ရွစ္ေသာင္း ( သွ်စ္ေသာင္း ) ( ေျပာင္းသင့္ )
ေမာင္ရွင္ ( ေမာင္သွ်င္ ) ( ေျပာင္းသင့္ )
အရွင္ဘုရား ( အသွ်င္ဘုရား ) ( ေျပာင္းသင့္ )
ေက်းဇူးရွင္ ( ေက်းဇူးသွ်င္ ) ( ေျပာင္းသင့္ )
ဆံုးရွံဳး၊ ရွင္းလင္း ( ဆံုးယွံဳး၊ ယွင္းလင္း ) ( ေျပာင္းသင့္ )
သန္ ့ရွင္း၊ ေရွာင္ၾကဥ္ ( သန္ ့ယွင္း၊ ေယွာင္ၾကည္ ) ( ေျပာင္းသင့္ )
အလွ်င္း၊ ရွမ္းျပည္ ( အယွင္း၊ သွ်မ္းျပည္ ) ( ေျပာင္းသင့္ )
ပေစာင္၊ ပေဇာင္ ( ဘေဇာင္ ) ( ေျပာင္းသင့္ )
မီးရွိန္ ( မီးယွိန္ ) ( ေျပာင္းသင့္ )
လွဳပ္ရွား ( လွဳပ္ရွား )( သို ့ေသာ္ ' ထင္ရွား ' တြင္ ' ရွား ' မွာ ရကၡိဳင္သံသီးျခား ဟိ၍ ေျပာင္းရန္မလိုပါ။ )ရွဴရွိဳက္ ( ယွဴယွိဳက္ ) ( ေျပာင္းသင့္ )( သို ့ေသာ္ ' ၾကည့္ရွဳ ' ရာတြင္ ' ရွဳ ' မွာ ရကိၡဳင္သံ သီးျခားဟိ၍ ေျပာင္းရန္ မလိုပါ။ )

၄။ ။ရကၡိဳင္စကားကို ကိုယ္စားျပဳသင့္သည္ဆိုေသာ္လည္း စကားသံအစြန္းေရာက္မွဳကို ေယွာင္ရွားၾကပါ။

သူက ( သူဂ ) မျဖစ္သင့္။
သိေက ( သိေဂ ) မျဖစ္သင့္။
မလာေက့ ( မလာေဂ့ ) မျဖစ္သင့္။
လာကတ္ ( လာဂတ္ ) မျဖစ္သင့္။
လားလီကတ္ဖိ ( လလိဂတ္ဖိ ) မျဖစ္သင့္။
စားျပန္ေရ၊ က်ဳိင္ျပတ္ ( စားျဗန္ေရ၊ က်ဳိင္ျဗတ္ ) မျဖစ္သင့္။
ေကာင္းေကာင္း ( ကေကာင္း ) မျဖစ္သင့္။
ေနာင္းေနာင္း ( နေနာင္း ) မျဖစ္သင့္။
သင့္သင့္တင့္တင့္ ( သသင့္တတင့္ ) မျဖစ္သင့္။
ျပံဳးျပံဳးေခ် ( ပျပံဳးေခ် ) မျဖစ္သင့္။
တက္လားခေရ ( တက္လခေရ ) မျဖစ္သင့္။
လုပ္ပစ္လိုက္ေတ ( လုပ္ကလိုက္ေတ ) မျဖစ္သင့္။
ေယေက၊ ေယဇူးနန္ ့ ( ယေက၊ ယဇူးနန္ ့ ) မျဖစ္သင့္။
ယင္းခ်င့္၊ ယင္းပိုင္ ( ယခ်င့္၊ ယပိုင္ ) မျဖစ္သင့္။
ငါ့ပါးကို ( ငါ့ဗားကို၊ ငါ့ဘားကို၊ ငါ့ဘက္ကို ) မျဖစ္သင့္။
အေဂါင့္ ( အဂင့္ ) မျဖစ္သင့္။ေခတ္သစ္ ( ခိုက္သစ္ ) မျဖစ္သင့္။
ေသတၱာ ( တစ္တာ၊ သိုက္တာ ) မျဖစ္သင့္။
ခါးေတာင္းက်ဳိက္ ( ခေဒါင္းက်ိတ္ ) မျဖစ္သင့္။
ခါးၾကိဳး ( ခၾကိဳး ) မျဖစ္သင့္။
ခါးေစာင္း ( ခေဇာင္း ) မျဖစ္သင့္။
နီရာ၊ နားရြက္ ( နရာ၊ နရြက္ ) မျဖစ္သင့္။
ႏွာေခါင္း၊ နားေတာင္း ( နေခါင္း၊ နေတာင္း ) မျဖစ္သင့္။
ငါရို ့၊ အတူတူ ( ငရို ့၊ အတူဒူ ) မျဖစ္သင့္။
စိေက၊ ကစပ္၊ ပစပ္ ( စေက၊ ကဇပ္၊ ပစပ္ ) မျဖစ္သင့္၊၊
စားခီ၊ ဇီးယို ( စစီ၊ ဇယို ) မျဖစ္သင့္။
ပုစြန္၊ ပုဝါ ( ပဇြန္၊ ပဝါ ) မျဖစ္သင့္။
စာတီ ( ဇာတီ ) မျဖစ္သင့္။
အားရပါးရ ( အားရဗရ ) မျဖစ္သင့္။
မင္းကိုေတာ့ခါ ( မင္းကိုေဒါ့ခါ ) မျဖစ္သင့္။
ဇာႏွစ္ႏွစ္လဲ ( ဇာႏွႏွစ္လဲ ) မျဖစ္သင့္။
ဇာမဟုတ္စြာ ( ဇာမေဟာက္စြာ ) မျဖစ္သင့္။
ဖားျပဳတ္ ( ဖျပဳတ္ ) မျဖစ္သင့္။
ေျပာင္းျပန္ ( ေျဗာင္းျဗန္ ) မျဖစ္သင့္။
မသိကာ ( မသိဂါ ) မျဖစ္သင့္။
စြဲစြဲၿမဲၿမဲ ( စဇြဲမၿမဲ ) မျဖစ္သင့္။

၅။ ။နာသိကသံ၌ သတ္ပံုမွန္ၾကပါ။

စနီနိ ( စနိန္နိန္ ့ ) မျဖစ္သင့္။
ရီြးနီေရ ( ရီြးနိန္ေရ ) မျဖစ္သင့္။
နီရာ ( နိန္ရာ ) မျဖစ္သင့္။
နိဒါန္း ( နိန္ ့ဒါန္း ) မျဖစ္သင့္။
ညီညြတ္ ( ညိန္ညြတ္ ) မျဖစ္သင့္။
ေအာက္မိေရ ( ေအာက္မိမ့္ေရ ) မျဖစ္သင့္။
အနီအထား ( အနိန္အထား ) မျဖစ္သင့္။
မီးျမန္း ( မိန္းျမန္း ) မျဖစ္သင့္။
အမိ၊ အမွီ ( အမိန္ ့၊ အမွိန္ ) မျဖစ္သင့္။
မီြးရာပါ၊ ျမီျပင္ ( မွိန္းရာပါ၊ ၿမိန္ျပင္ ) မျဖစ္သင့္။
မလာသိ ( မလာသိန္ ့၊ မလာသိမ့္ ) မျဖစ္သင့္။
ၾကက္သီးထ ( ၾကက္သိန္းထ ) မျဖစ္သင့္။
ဟိေရ၊ လက္ဟိ ( ဟိန္ ့ေရ၊ လက္ဟိန္ ့ ) မျဖစ္သင့္။
ျငိေရ ( ျငိန္ ့ေရ ) မျဖစ္သင့္။
ညီးေရ ( ညိန္းေရ ) မျဖစ္သင့္။

၆။ ။အစြန္းေရာက္သတ္ပံုကို ေရွာင္ၾကပါ။

ငါရို ့ ( ၿငိဳ ့ ) မျဖစ္သင့္။
ေအခ်င့္ ( ဧယွင့္၊ ဧသွ်င့္ ) မျဖစ္သင့္။
အားလံုး ( အားႏံုး၊ အားႏူး ) မျဖစ္သင့္။
ေဟာေရ ( ေဝွါေရ ) မျဖစ္သင့္။
ေရွာက္သီး ( ေျပာက္သီး ) မျဖစ္သင့္။ ( ရကၡိဳင္မွာ ' ရွ ' သံပီၿပီးသားျဖစ္၏။ )
ရွင္သန္ ( ၾဟင္သန္ ) မျဖစ္သင့္။ ( ရကိၡဳင္မွာ ' ရွ ' သံပီၿပီးသားျဖစ္၏။ )
ထင္ရွား ( ထင္ၾဟား ) မျဖစ္သင့္။ ( ရကၡိဳင္မွာ ' ရွ ' သံပီၿပီးသားျဖစ္၏။ )
ၾကည့္ရွဳ ( ေၾက ့ရွဳ၊ ၾကည့္ၾဟဳ ) မျဖစ္သင့္။ ( ရကၡိဳင္မွာ ' ရွ ' သံပီၿပီးသားျဖစ္၏။ )
ရွားျဂိဳ ( ၾဟားျဂိဳ ) မျဖစ္သင့္။ ( ရကၡိဳင္မွာ ' ရွ ' သံပီၿပီးသားျဖစ္၏။ )
ရွားစီး ( ၾဟားစီး ) မျဖစ္သင့္။ ( ရကၡိဳင္မွာ ' ရွ ' သံပီၿပီးသားျဖစ္၏။ )
သိေရမလား ( သိေရမနား ) မျဖစ္သင့္။
ျဖစ္ထြန္း ( ၿဗိဳက္ထြန္း ) မျဖစ္သင့္။
စစ္ေတြ ( စိုက္တြယ္ ) မျဖစ္သင့္။
ကိုင္တြယ္၊ လူငယ္ ( ကိုင္ေတြ၊ လူေင ) မျဖစ္သင့္။
ဆက္သြယ္၊ သြယ္တန္း ( ဆက္ေသြ၊ ေသြတန္း ) မျဖစ္သင့္။
တည္ဟိ၊ အၾကပ္အတည္း ( ေတဟိ၊ အၾကပ္အေတး ) မျဖစ္သင့္။
အဖြဲ ့အစည္း၊ အစည္းအေဝး ( အဖြဲ ့အေစး၊ အေစးအေဝး ) မျဖစ္သင့္။
ပစၥည္း၊ အရည္အျခင္း ( ပေစၥး၊ အေရအျခင္း ) မျဖစ္သင့္။
လူတန္းစား၊ က်န္းမာပါစီ ( လူတန္းဇား၊ က်န္းမာပါဇီ ) မျဖစ္သင့္။
တိုင္ပင္၊ မသိဘဲ ( တိုင္ဗင္၊ မသိဗဲ ) မျဖစ္သင့္။
ဘူးသီး၊ ေက်ာက္လွီကား ( ဘသီး၊ ေက်ာက္လွဂါး ) မျဖစ္သင့္။
လာျပန္ေရ၊ လယ္ျပင္ ( လာျဗန္ေရ၊ လယ္ျဗင္ ) မျဖစ္သင့္။

၇။ ။ေလာင္းရိပ္မိသတ္ပံုကို ေရွာင္ပါ။

ကိုင္ ( ကဲ ) မျဖစ္သင့္။
ေအး ( အဲ ) မျဖစ္သင့္။
အဂု ( အခု ) မျဖစ္သင့္။
အင္း ( အိင္၊ အိင္း ) မျဖစ္သင့္။
လံုးရီြ ( လံုးရီ ) မျဖစ္သင့္။
ငါလည္းဝမ္းနည္း ( ငါလဲဝမ္းနဲ ) မျဖစ္သင့္။
ဇာလိုခ်င္လဲ ( ဇာလိုခ်င္လည္း ) မျဖစ္သင့္။
တည္ထြင္၊ ၾကိတ္မွန္ရြက္ ( တီထြင္၊ က်ိတ္မွန္ရြက္ ) မျဖစ္သင့္။
နက္ျဖန္၊ အယင္က ( နက္ဖန္၊ အရင္က ) မျဖစ္သင့္။
ၾကပ္ခိုး၊ ေၾကာရိုး ( က်ပ္ခိုး၊ ေက်ာရိုး ) မျဖစ္သင့္။
ၾကက္သေရ၊ မ်က္ႏွာၾကက္ ( က်က္သေရ၊ မ်က္ႏွာက်က္ ) မျဖစ္သင့္။
ေျခာင္းဆိုး၊ လိုင္ေျခာင္း ( ေခ်ာင္းဆိုး၊ လည္ေခ်ာင္း ) မျဖစ္သင့္။
အိမ္ေမွ်ာင္၊ အင္တန္ ( အိမ္ေျမွင္၊ အင္မတန္ ) မျဖစ္သင့္။
ဟိေရ၊ အရွိဖက္ ( ယွိေရ၊ အယွိဖက္ ) မျဖစ္သင့္။
အပ်င္းခို ( အပယင္းခို ) မျဖစ္သင့္။
အရည္အျခင္း ( အရည္အခ်င္း ) မျဖစ္သင့္။
ရုပ္ထု ( ရုပ္တု ) မျဖစ္သင့္။
သူ ့ခမာ ( သူ ့ခမ်ာ ) မျဖစ္သင့္။
သက္ဆိုးရွည္ ( သက္ဇိုးရွည္ ) မျဖစ္သင့္။
လားယူၿခီ ( လားယူခီ ) မျဖစ္သင့္။ ( ' သြားယူေခ် ' ကိုဘာသာျပန္ျခင္းျဖစ္၏။ )
ခြဲပီးပါေမ ( ခြဲပီးပါ့မယ္ ) မျဖစ္သင့္။

၈။ ။တရားေသအယူအဆကို ေရွာင္ပါ။

အေျဖ၊ ေသခ်ာ၊ ေရရာ ( အၿဖီ၊ သီခ်ာ၊ ရီရာ ) မျဖစ္သင့္။
ရိုေသ၊ ေျပျပစ္ ( ရုိသီ၊ ၿပီျပစ္ ) မျဖစ္သင့္။
ေတြးေတာ၊ ေကြ ့ေကာက္ ( တီြးေတာ၊ ကိြေကာက္ ) မျဖစ္သင့္။
ျပည္ပန္းညို၊ ေဇာေခၽြး ( ၿပီပန္းညို၊ ေဇာခၽြီး ) မျဖစ္သင့္။
အေရးၾကီးေရ ( အရီးၾကီးေရ ) မျဖစ္သင့္။
အေထြေထြ၊ ေဖြးေဖြးျဖဴ ( အထီြထီြ၊ ဖီြးဖီြးျဖဴ ) မျဖစ္သင့္။
ေအနိ၊ ေပ်ာ္မိြ၊ တိြၾကံဳ ( ဧနိ ့၊ ေပ်ာ္မိြ ့၊ တိြ ့ၾကံဳ ) မျဖစ္သင့္။
ရေသ့၊ ျခေသၤ့ ( ရသိ၊ ျခသၤ ိ ) မျဖစ္သင့္။
ဗရဗေရ ( ဗရဗရီ ) မျဖစ္သင့္။သီးသီးေရ ( သီးသိေရ ) မျဖစ္သင့္။

၉။ ။ေခတ္ေနာက္ျပန္ဆြဲသတ္ပံုကို ေရွာင္ပါ။

ဆရာ ( ၾဆာ ) မျဖစ္သင့္။
လားကတ္ေတ၊ လတ္တေလာ ( လားကေတၱ၊ လတၱေလာ ) မျဖစ္သင့္။
ငါ့ပါးက ( ငါ့ဗကၠ ) မျဖစ္သင့္။
ဆံုးမ ( ဆုမၼ ) မျဖစ္သင့္။
ဦးဝါယမ ( ဥဴးဝါယမ ) မျဖစ္သင့္။
ရခိုင္ၿမီ၌ ( ရခိုင္ၿမီႏွိဳက္ ) မျဖစ္သင့္။
မိမ ( မိမၼ ) မျဖစ္သင့္။

၁၀။ ။မမွားသင့္ေသာသတ္ပံုကို မမွားပါစီႏွင့္။

ကတိပီး ( ဂတိပီး ) မျဖစ္သင့္။
သာကီဝင္ ( သာဂီဝင္ ) မျဖစ္သင့္။
ကႏ ၱာရ ( ဂႏ ၱာရ ) မျဖစ္သင့္။
ကန္ေဘာင္ ( ကံေဘာင္ ) မျဖစ္သင့္။
က်ပ္တည္း ( က်တ္တည္း ) မျဖစ္သင့္။
ကမ္းေထာင့္ ( ကမ္းေထာင္း ) မျဖစ္သင့္။
က်င္းပ ( က်င့္ပ ) မျဖစ္သင့္။
လွ်ဳိ ့ဝွက္ ( ခ်ဳိ ့ဝွက္ ) မျဖစ္သင့္။
ေလွ်ာ့ေပါ့ ( ေခ်ာ့ေပါ့ ) မျဖစ္သင့္။
နာမည္ ( နာေမ ) မျဖစ္သင့္။
ဘယ္ၿခီဘယ္လက္ ( ေဘၿခီေဘလက္ ) မျဖစ္သင့္။
ဟေရ ( ဟွေရ ) မျဖစ္သင့္။
အနာထပိဏ္ ( အနာထာပိဏ္ ) မျဖစ္သင့္။
ဥပုသ္ ( ဥပုဒ္ ) မျဖစ္သင့္။
ငုပ္လွ်ဳိး ( ငုတ္လွ်ဳိး ) မျဖစ္သင့္။
စ်ီးသည္ ( စ်ီးသယ္ ) မျဖစ္သင့္။
ပိုက္သည္ရပ္ ( ပိုက္သယ္ရပ္ ) မျဖစ္သင့္။
ဗ်ည္း ( ဗ်ဥ္း ) မျဖစ္သင့္။
နန္းရာကုန္း ( နန္ ့ရာကုန္း ) မျဖစ္သင့္။
ေျမာက္ဦး ( ေျမာက္ဥ ) မျဖစ္သင့္။
ျမင္သရိြ ( ျမင္သရိ ) မျဖစ္သင့္။
ေယဘုယ် ( ေယဘူယ ) မျဖစ္သင့္။
လွိဳင္းဂယက္ ( လိွဳင္းကယက္ ) မျဖစ္သင့္။
လိုဏ္ဂူ ( လွိဳင္ဂူ ) မျဖစ္သင့္။
ေဝးပစ္ ( ဝဲပစ္ ) မျဖစ္သင့္။
သေဘာ ( သေဗာ ) မျဖစ္သင့္။
သေဘၤာ ( သင္းေဘာ ) မျဖစ္သင့္။
သၾကၤန္ ( သင္းၾကန္ ) မျဖစ္သင့္။
သန္မာ ( သံမာ ) မျဖစ္သင့္။
အသည္း၊ သည္းခံ ( အသဲ၊ သဲခံ ) မျဖစ္သင့္။
ေလာင္းျမွပ္ေတ ( ေလာင္းျမဳတ္ေတ ) မျဖစ္သင့္။
ဦးေသွ်ာင္ ( ဥေသွ်ာင္ ) မျဖစ္သင့္။

၁၁။ ။အခက္ထက္ အလြယ္ကို ရႏိုင္သမွ် ဦးစားပီးပါ။

ကေလေခ် ( ကေလေသွ် ) မျဖစ္သင့္။
ေမာင္ေခ် ( ေမာင္ေသွ် ) မျဖစ္သင့္။
အခင္ေခ် ( အခင္ေသွ် ) မျဖစ္သင့္။
အေခ် ( အေသွ် ) မျဖစ္သင့္။
ယင္းခ်င့္ ( ယင္းသွ်င့္ ) မျဖစ္သင့္။
ေခ်ာင္ေရ ( ေသွ်ာင္ေရ ) မျဖစ္သင့္။
ခ်ခ်ားသီး ( သွ်သွ်ားသီး၊ သွ်ီသွ်ားသီး၊ သွ်စ္သွ်ားသီး ) မျဖစ္သင့္။
ပန္းခ်ားပြင့္ ( ပန္းသွ်ားပြင့္ ) မျဖစ္သင့္။
တိုးခ်ိတိုးခ်ဳိ ( တိုးသွ်ိတိုးသွ်ဳိ ) မျဖစ္သင့္။
ငပိခ်ာ ( ငပိသွ်ာ ) မျဖစ္သင့္။
မယားခ်ာ ( မယားသွ်ာ ) မျဖစ္သင့္။

၁၂။ ။အဆန္းထြင္မွဳမလြန္ကဲပါႏွင့္။

ဂ်င္လိပ္ ( ဇင္လိပ္ ) မျဖစ္သင့္။
ငါ၏ ( ငါအဲ့၊ ငါအယ့္၊ ငါဧဲ့ ) မျဖစ္သင့္။
ထင္ရွား ( ထင္သွ်ား ) မျဖစ္သင့္။
လာဖို ့မလား ( လာဖို ့မနား ) မျဖစ္သင့္။
ထိုနိက ( ေဟြနိက ) မျဖစ္သင့္။
သိေရလတ္ ( သိေရဟတ္၊ သိေရလွပ္ ) မျဖစ္သင့္။
တခါေလာက္ ( တစ္ခါေလွာက္ ) မျဖစ္သင့္။
ႏွစ္သက္ ( ႏွိပ္သက္ ) မျဖစ္သင့္။
ျပည့္မွရာ ( ျပည့္မာ့ရာ ) မျဖစ္သင့္။
နပ်ဳိးဖက္ ( နတ္ပ်ဳိးဖက္ ) မျဖစ္သင့္။
ေဒခ်င့္ ( ေဒဟင့္ ) မျဖစ္သင့္။
တံခါး ( တန္ခါး ) မျဖစ္သင့္။
ယွဥ္ၿပိဳင္ ( ယွိဥ္ၿပိဳင္ ) မျဖစ္သင့္။
မအ,ေအာင္ ( မအာ့ေအာင္ ) မျဖစ္သင့္။
မိမ ( မမာ့ ) မျဖစ္သင့္။
ဝီးေရ ( ဝီြးေရ ) မျဖစ္သင့္။

၁၃။ ။ပါဠိကို ပါဠိသေဘာမပ်က္ပါစီႏွင့္။

ပညာ ( ပိုင္ညာ ) မျဖစ္သင့္။
အဓမၼ ( အားဓမ ) မျဖစ္သင့္။
( စိုင္းစား၊ အစိုင္အလာ၊ ယိုင္ေက်း၊ ခ်ဳိင္ေပါင္၊ ၾကိဳးခ်ဳိင္ေရ ) မွာေတာ့ ပါဠိႏွင့္မဆိုင္၍ သံမွန္ျဖစ္ေအာင္ ဤသို ့ပင္ ေျပာင္းရီြးသင့္ၾကပါသည္။

..................

သႏ ၱာေမာင္ေမာင္

မွတ္ခ်က္။ ။ ဤေဆာင္းပါးပါ ေဖာ္ျပခ်က္မ်ားသည္ ေဆာင္းပါးသွ်င္၏ အာေဘာ္မ်ားသာ ျဖစ္ပါသည္။စာတည္းအဖြဲ ့ဤစာကို ေအာင္တံခြန္ဝံသရကၡိတ မဂၢဇင္း၊ အတြဲ ( ၁ )၊ အမွတ္ ( ၃ )၊ ၂၀၀၈၊ ဇန္နဝါရီလ ထုတ္မွ ကူးယူေဖာ္ျပပါသည္ ။ရကၡိဳင့္စာပီ တိုးတက္ထြန္းကားပါစီ။

(ဇင္ေယာ္ဘေလာ့မွ)

စာပီျမင့္မွ လူမ်ိဳးျမင့္ဖို႔

ရခိုင္သားတိေဆြးေႏြးတိုင္းမွာ ပါနီလိုဘာရာ ဇာျဖစ္လိုေလးဆိုေက “စာပီျမင့္မွလူမ်ဳိးျမင့္မည္”စကားသည္ ကေဂါင္းမွန္ပါေရ။ ယေကလဲ့ ေဒအခ်က္ေခ်တိကို ၾကည့္လိုက္ေတခါ က်ေနာ္အျမင္က သံုးခုတြိနီပါေရ။

(၁)အခ်က္က- ရခိုင္သတင္းစာတိ/မီဒီယာသမားတိ ရခိုင္ပိုင္အသံထြက္ေအာင္ရြီးေစာ္ကို ျမင္လည္းမျမင္ရပါ။ တြိလည္းမတြိရပါ။

(၂)အခ်က္က- ရခိုင္ႏိုင္ငံေရး သမားတိ ရခိုင္အဖြဲ႔အစည္းတိ ရြီးနီေရ ထုက္ျပန္ခ်က္တိမွာတြိနီပါေရ။ လံုး၀ရခိုင္ရြီးလို မပါ ပါ။ တြိလဲ့မတြိရပါ။ ျမင္လည္းမျမင္ရပါ။ ေအအခ်က္ေခ်တိစြာ “စာပီျမင့္မွလူမ်ဳးိျမင့္ရမည္”ဆိုေရ စကားနန္႔လံု၀တျခားစီျဖစ္နီပါေရ။

(၃)အခ်က္က- ရခိုင္သားတိုင္း ရခိုင္စာကို ရေအာင္ရြီးစီခ်င္ပါေရ။ မျဖစ္ေက ျဖစ္ေတနည္းနန္႕ သင္ယူပို႕ခ်စီခ်င္ပါေရ။
ယင္းျပီးမွရာ အထက္မွာေျပာနီေရ “စာပီျမင့္မွလူမ်ဳိးျမင့္မည္” ဆိုေရစကားနန္႕ ညီပါဖ႔လို႔ိုထင္ပါေရ။

မဟုတ္ေက ေဒါခါ “စာပီျမင့္မွလူမ်ဳးိျမင့္မည္” ဆိုျပီးးေကဗမာစာနန္႕ ရြီးနီလို႔ကေဒါခါ ကေဂါင္းမ်က္ႏွာပူစရာျဖစ္နီပါေရ။ ရွက္ဖိုလည္းေကာင္းပါေရ။ ယင္းပိုင္ရြီးၿပီးေက ယင္းပိုင္ေျပာနီစြာေရ ဗမာစာကိုျမွင့္တင္နီစြာနန္႕ တတူျဖစ္နီပါေရ။ ေနာက္ဆံုးအဆင့္ေျပာရေက ယင္းစာေၾကာင္းေရ ရခိုင္လူမ်ဳိးႏွင့္ လံုး၀ကိုတခုလည္းမသက္ဆိုင္ျဖစ္နီပါေရ ။ စာပီျမင့္မွလူမ်ဳးိျမင့္မည္ရခိုင္သူ/သားမ်ား။

ေအကိစၥကစိတ္၀င္စားဖို ့ေကာင္းေရပိုင္ မျဖစ္မနိန္ေဆြးေႏြးသင့္ေရ ေဂါင္းစဥ္တစ္ခုလို ့ထင္ေရ။ ျဖစ္ႏိုင္ေက ရခိုင္ႏိုင္ငံေရးပါတီအဖြဲ႔ ့အစည္းမီဒီယာတိမွာ လုပ္နိန္ကတ္ေတ တာ၀န္ဟိပုဂၢိဳလ္တိကို ဖိတ္ေခၚပနာ ထဲထဲ၀င္၀င္ေဆြးေႏြးသင့္ေရ။ ရခိုင္အဖ႔ြဲ ့အစည္းတိျဖစ္ျပီးေက ရခိုင္သားတိအတြက္အလုပ္လုပ္နိန္ကတ္လို႔ပင္ ဇာျဖစ္လို ့ ရခိုင္စာကို မရြီးကတ္စြာလဲ။ ေဒပိုင္ ရခိုင္စာကို အေလးမထားမရြီးကတ္ျခင္း၏အက်ိဳးအျပစ္တိက ဇာခ်င့္လဲ။ ေသေသခ်ာခ်ာေလ့လာသုံးသပ္ပနာ တိုင္ပင္ညွိႏွိဳင္း ျပဳျပင္ေျပာင္းလဲမွဳလုပ္ကတ္ရဖို ့အခ်ိန္ကိုေရာက္ပါလတ္ေတ။

ရခိုင္ရို ့စာပီကို ရခိုင္ႏိုင္ငံေရးပါတီအဖြဲ ့အစည္းမီဒီယာတိက တန္ဖိုးမထား ျမွင့္တင္လားရေကာင္းမွန္းမသိေက ရခိုင္တိဆုံးယွဳံးနိန္ေရ ႏိုင္ငံေရးအခြင့္အေရး၊ စီးပြါးေရးအခြင့္အေရး၊ ပညာေရးအခြင့္အေရး.. စေရ အခြင့္အေရးေပါင္းစုံကို ေအထက္မက ဆုံးယွဳံးပနာ ေနာက္ဆုံးမွာ ကြ်န္ဘ၀နန္ ့မ်ိဳးတုံးလားႏိုင္ေရလို ့ထင္ေရ။

ျပည္ထဲျပည္ပမွာ ဟိကတ္ေတ ရခိုင္မ်ိဳးဆက္သစ္အေခ်တိက နည္းလမ္းေပါင္းစုံနန္ ့ရခိုင္စာပီတိုးတက္ဖြံ ့ျဖိဳးလာေရးကို ေဇာင္းပီးလုပ္ေဆာင္နိန္ကတ္ေတ အခ်ိန္မွာ လြတ္ေျမာက္နယ္ျမီမွာဟိေရ ရခိုင္ႏိုင္ငံေရးေတာ္လွန္ေရးပါတီအဖြဲ ့အစည္း သတင္းဌါနတိက ရခိုင္စာကို လစ္လ်ဴရွဳပယ္လ်ကန္ျပဳဖို ့ၾကိဳးစားနိန္ကတ္ေက ရခိုင္ပင္မလူထု၏ယုံၾကည္မွဳကို မ်က္ကြယ္ျပဳလိုက္ျခင္းျဖစ္ပနာ ေဒအဖြဲ ့အစည္းတိစြာ ရခိုင္လူထုနန္ ့ရာသက္ပန္ ကင္းကြာလားႏိုင္ေရ။

လုပ္သင့္စြာက ရခိုင္စာပီကိုတန္ဖိုးထားေရ မ်ိဳးဆက္သစ္လူငယ္ေခ်တိက ေအထက္မက ရခိုင္စာကိုရြီးသားလာကတ္ျပီးေက ရခိုင္စာပီဖြံ႔ ့ျဖိဳးေရးအသင္းအဖြဲ ့တိ ထူေထာင္ပနာ ရခိုင္ပိုင္မရြီးေရ ရခိုင္ႏိုင္ငံေရးပါတီအဖြဲ ့အစည္းမီဒီယာတိကို ရခိုင္စာရြီးကတ္
ဖို ့ဖိအားပီးတိုက္တြန္းလားကတ္ရပါဖို ့။

ရခိုင့္စာပီကို တန္ဖိုးမထားစြာေရ ရခိုင့္အမ်ိဳးသားႏိုင္ငံေရးကို သစၥာေဖာက္နီစြာျဖစ္ေတ။ ရခိုင္သားတိုင္း အမ်ိဳးသားစာပီကို တန္ဖိုးထားႏိုင္ကတ္ပါစီ။

ရခိုင္တိအားလံုးကို Forward လုပ္ပီးကတ္ပါ။
..................

မွတ္ခ်က္။ ။ ArakaneseLiterature ဆိုေရ လူတေယာက္ကပို႔လိုက္ေရ ေမးကို ရခိုင္သားတိအတြက္ အမွန္စဥ္းစာသင့္ေရ ေဖာ္ၿပခ်က္ေခ်တခုၿဖစ္လို႔ Today Arakan Blog “ရခိုင္စာပီက႑” မွာ ၿပန္လို႔တင္ပီးလိုက္ပါေရ။

(ဂနိန္႔ရခိုင္ျပည္ဘေလာ့မွ)

အကၡရာ (ႏွင့္) စာ

ရခိုင္အမ်ားစုမွာ စာ (ႏွင့္) အကၡရာကို မကဲြပါ။ အကၡရာဆိုသည္မွာ အဂၤလိပ္ေ၀ါဟာရအားျဖင့္ (Alphabet) ကို ဆိုလိုပါသည္။ စာဆိုသည္မွာ (Literature) ကို ဆိုလိုပါသည္။

ဥပမာ။ ။ စပိန္ႏွင့္ အဂၤလိပ္စာမွာ အကၡရာ (Alphabet) အတူတူပင္ျဖစ္သည္။ အကၡရာ (Alphabet) တူသျဖင့္ အဂၤလိပ္စာႏွင့္ စပိန္စာမွာ အတူတူျဖစ္သည္ဟုဆို၍ မျဖစ္ႏိုင္ပါ။

ထိုနည္းတူစြာ ျမန္မာစာႏွင့္ ရခိုင္စာမွာ (Alphabet) အကၡရာ အတူတူပင္ျဖစ္ပါသည္။ သို႔ေသာ္ ရခိုင္စကားျဖင့္ရြီးလွ်င္ ရခိုင္စာျဖစ္ၿပီး ျမန္မာ (ဗမာ) စကားျဖင့္ရြီးလွ်င္ ျမန္မာစာျဖစ္ပါသည္။

ဥပမာ။ ။ မိုးမိုးအင္းလွ်ား၊ ေမာင္စိန္၀င္းပုတီးကုန္း၊ ဂ်ဴးအစဟိသျဖင့္ ျမန္မာစာရြီးဆရာမ်ားရြီးေသာ ၀တၳဳမ်ားမွာ ျမန္မာစကားျဖင့္ရြီးသျဖင့္ ျမန္မာစာျဖစ္ပါသည္။

ဥပမာ။ ။ (ဘယ္သြားမလဲ။ ေနေကာင္းရဲ့လား။ သိပ္သတိရတယ္) စသျဖင့္ ျမန္မာစကားျဖင့္ရြီးထားေသာစာကိုပင္ ရခိုင္စာဟု ရခိုင္မ်ားက အထင္ေရာက္နီပါသည္။ ကေကာင္းရွက္ဖို႔ေကာင္းပါသည္။ ရခိုင္စာဟုအသွ်င္ခံခ်င္လွ်င္ (ဇာလားပါလဲ၊ နီေကာင္းပါယင့္လား၊ ကေကာင္းသတိရပါေရ) စသည္ျဖင့္ ကိုယ့္ရခိုင္စကားျဖင့္ ရြီးကတ္ရဖို႔မဟုတ္ပါလား။ ၄င္းကို မ်ိဳးခ်စ္ပါသည္ဆိုေသာ သီးျခားလြတ္လပ္ေရး ကယ္တင္သွ်င္ႀကီးမ်ားကိုေဘးဖယ္ထားလိုက္၊ ေအနိနက္ဖန္မြီးေရ သူငယ္တန္းအေခ်မ်ားေတာင္က မေျပာျပဘဲ သေဘာေပါက္ႏိုင္ပါသည္။

ျမန္မာစကားျဖင့္ရြီးလွ်င္ ဥပမာ။ ။ ရခိုင္သားပင္ျဖစ္ေသာ္လည္း ရခိုင္စာမဟုတ္ပါ။ ျမန္မာစာရာျဖစ္ပါသည္။ ဥပမာ။ ။ ဖိုးေက်ာ့ရြီးေသာ ၀တၳဳတိုမ်ားမွာ အလြန္ရသေျမာက္ပါသည္။ ေကာင္းမြန္ပါသည္။ သို႔ေသာ္ ေက်ာက္ျဖဴရမ္းၿဗဲရခိုင္စကားျဖင့္မရြီးဘဲ ရိုးေတာင္တဖက္က မ်ိဳးျခားျမန္မာစကားျဖင့္ရြီးသျဖင့္ ၄င္းစာပီမ်ားမွာ ျမန္မာစာမ်ားျဖစ္ပါသည္။

ဥပမာ။ ။ ဆရာႀကီးစံသာေအာင္သည္ (Ancient Arts of Arakan) စာအုပ္ကို အဂၤလိပ္ဘာသာျဖင့္ရြီးပါသည္။ ရခိုင္သားရြီးသျဖင့္ (အဂၤလိပ္စာ) ကိုပင္ (ရခိုင္စာ) ဟုအသွ်င္ခံပါက သင့္ကိုလူအမ်ားရယ္ျခင္းျပဳပါလိမ့္မည္။ စေကတေပြ အရွက္ဟိစီခ်င္ပါသည္။

ရခိုင္မဂၢဇိန္းမ်ား၌ ျမန္မာ၀တၳဳ ျမန္မာကဗ်ာမ်ားကိုပင္ ရခိုင္၀တၳဳ ရခိုင္ကဗ်ာမ်ားဟု နာမည္ကင္းပြန္းပီးထားပါသည္။ ရခိုင္မဂၢဇင္း ေငြရတုအထူး စာမွ်က္ႏွာ (၁၀ရ) တြင္ ဖိုးေက်ာ့ရြီးေသာ ၀တၳဳတပုဒ္ပါလာပါသည္။ ဇာတ္၀င္ခန္းတြင္ ဇတ္ေကာင္စကားေျပာသည္ကို စာလံုးက်ားႏွင့္ ရြီးထားပါသည္။
(ေစ်းေရာင္းေဖာ္ေရာင္းဖက္ ေစ်းသည္မ်ားကလည္း တဥဥနဲ႔ ဒီေလာက္ေတာင္ခ်စ္ေနရွာတယ္။ ကိုလွေရႊႀကီးခမ်ာ ႀကိဳက္မရွက္ ျဖစ္ေနရွာတယ္)။ ေအခ်င့္ကို ဘေဇာင္ပ်င္လို႔ ရခိုင္စာလို႔ဆိုပါဖို႔။

ဆရာဖိုးေက်ာ့သည္ ေက်ာက္ျဖဴသားျဖစ္ပါသည္။ ေက်ာက္ျဖဴသားဗမာစကားမေျပာပါ။ ေက်ာက္ျဖဴသားရခိုင္ရမ္းၿဗဲစကားေျပာပါသည္။ ထိုေၾကာင့္ ၄င္းစာမွာ ရခိုင္စာမဟုတ္ပါ။ ဗမာစာျဖစ္ပါသည္။ ရခိုင္စာျဖစ္ခ်င္လွ်င္

(စ်ီးေရာင္းေဖာ္ေရာင္းဖက္ စ်ီးသည္တိကလည္း တဥဥနန္႔ ကေကာင္းခ်စ္နီဗ်ာ။ ကိုလွေရႊတေယာက္ ႀကိဳက္မရွက္ ခ်စ္မရွက္ျဖစ္နီဗ်ာ)

စသျဖင့္ ကိုယ့္စကားျဖင့္ ရြီးကတ္ရဖို႔မဟုတ္ပါလား။

ရခိုင္ကဗ်ာေခါင္းစဥ္ေအာက္မွာ ျမန္မာကဗ်ာမ်ားကို တြိရပါသည္။ မင္းျပားေမာင္ယုႏြယ္ရြီးေသာ ဗမာကဗ်ာျဖစ္ပါသည္။ မင္းျပားသား ဗမာစကားမေျပာသည္ကို လူတိုင္းသိပါသည္။ ေအာက္တြင္ ရခိုင္ဘာသာျပန္ျဖစ္ပါသည္။

သမိုင္း (ႏွင့္) လူ

(တစ္)
ေလာကမွာ
ကဗ်ာရြီးဖို႔
အမင္ မြီးပီးခေရ ငါ --။

(ႏွစ္)
ယံုၾကည္ခ်က္
ခံယူခ်က္တြက္
အသက္သီဖို႔ မေၾကာက္ေတ ငါ --။

(သံုး)
ကာလသန္းေခါင္
အေမွာင္ထုေအာက္
ထိုးေဖာက္ရုန္းကန္
ရွင္သန္ထေျမာက္
ပန္းတိုင္ေရာက္ေအာင္လားဖို႔ ငါ --။

(ေလး)
ကဗ်ာတပုဒ္
စာတအုပ္
ကိုင္ဆုပ္ဖက္လွ်က္ သြီးအသက္ေလ
ေခ်ေဂြဗားရား ဖူးခ်စ္အားပ
တရားတဖက္ ဓါးတလက္နန္႔
နက္ဖန္မ်ားစြာ မဟာအနာဂါတ္
ျမင့္ျမတ္သည့္လမ္း ခရီးၾကမ္းကို
ျဖတ္သန္း၀ံ့ရဲ ေလွ်က္ၿမဲငါ --။

(မင္းျပားေမာင္ယုႏြယ္)
ရခိုင္မဂၢဇိန္းအမွတ္ (၂၅) စာမွ်က္ႏွာ (၂၀)

ျမန္မာသာသာမူရင္းကို ေအာက္တြင္ဖတ္ၾကည့္ပါ။

သမိုင္းႏွင့္လူ (၃)

(တစ္)
ေလာကမွာ
ကဗ်ာေရးဖို႔
အေမေမြးေပးခဲ့တဲ့ ငါ --။

(ႏွစ္)
ယံုၾကည္ခ်က္
ခံယူခ်က္အတြက္
အသက္ေသမွာ မေၾကာက္တဲ့ ငါ --။

(သံုး)
ကာလသန္းေခါင္
အေမွာင္ထုေအာက္
ထိုးေဖာက္ရုန္းကန္
ပန္းတိုင္ေရာက္ေအာင္သြားမဲ့ ငါ --။

(ေလး)
ကဗ်ာတပုဒ္
စာတစ္အုပ္
ကိုင္ဆုပ္ေပြ႕ဖက္ ေသြးအသက္ေလ
ေခ်ေဂြဗားရား ဖူးခ်စ္အာေပါ့
တရားတစ္ဖက္ ဓါးတလက္နဲ႔
နက္ျဖန္မ်ားစြာ မဟာအနာဂတ္
ျမင့္ျမတ္သည့္လမ္း ခရီးၾကမ္းကို
လွမ္းေလွ်ာက္၀ံ့ဆဲျဖတ္ဆဲ ငါ --။

(မင္းျပားေမာင္ယုႏြယ္)
ရခိုင္မဂၢဇင္းအမွတ္ (၂၅) စာမွ်က္ႏွာ (၂၀)

ေအကဗ်ာကို ဘေဇာင္ပ်င္လို႔ ရခိုင္ကဗ်ာဆိုပါေရလဲ။ အရွက္မဟိ အသေရမဟိ ဘေဇာင္ အာရီယံမ်ိဳးတိလဲ။ ခြီးပုတ္ေလာက္က် အံဖို႔ေကာင္း၏။
ဆရာႀကီးသွ်င္အံုးရြီးေရ (ၾကက္ၿခီနန္႔ ခြန္းခ်ိတ္) ႏွင့္ စစ္ေတြညိဳသန္႔၏ (ဇတ္၀င္ခန္း) ကဗ်ာႏွစ္ပုဒ္ရာ ရခိုင္ကဗ်ာျဖစ္ပါသည္။ ၄င္းကဗ်ာမ်ားကို ဤနီရာမွာပင္ ေဖာ္ျပပီးလိုက္ပါသည္။

ၾကက္ၿခီ (နန္႔) ခြန္း

အမွားၾကက္ၿခီ
အမွန္ခြန္းခ်ိတ္
နိမိတ္လကၡဏာ
ဆရာရို႕က
ေဖာ္ညႊန္းျပ၏ --။

ၾကက္ၿခီနန္႔ ခြန္းခ်ိန္
နိမိတ္သေဂၤတ
အမွတ္ျပရန္ ---။

ကမၻာ့သမိုင္း
အခန္းတိုင္းမွာ
အရိုင္းနန္႔အယဥ္
အယဥ္နန္႔အရိုင္း
ႏိႈင္းယွဥ္တင္ျပ
မုသ၀ါဒ
ဘက္မက်ဖို႔ --။

မ်ဥ္းခ်ဆဲြတန္း
သစၥာလမ္းကို
ေမွ်ာ္မွန္းၾကေသာ္
ေတြးေခၚျဖန္႔ကား
အမွားဆံုးၿပီးအမွန္
အမွန္ဆံုးေသာ အမွား
ခဲြျခားၾကည္လင္
ျမင္ပါဖို႔ --။

(သွ်င္အုန္း)

ဇာတ္၀င္ခန္း

က်ားက လူကိုႏိုင္
လူက ဓါးကိုႏိုင္
ဓါးက က်ားကိုႏိုင္
သံုးပြင့္ဆိုင္ဇာတ္လမ္း
ဇာတ္၀င္ခန္းမွာ
ဇာအခန္းက ပါပါ
ေလာကဇာတ္စင္ထက္မွာ
အကြက္တူေက
ညံ့လူခံလိုက္ --။

(စစ္ေတြညိဳသန္႔)

အလယ္မွာ ေမာင္နန္းလွ (ေျမာက္ဦး) ရြီးေရ ကဗ်ာတပုဒ္ပါပါေရ။ ကဗ်ာေခ်က ေကာင္းပါေရ။ လူငယ္ကဗ်ာဆရာျဖစ္ပါဖို႔။ စကားလံုးအသံုးအႏံႈးျမန္မာဟန္ ျမန္မာပံုစံလႊမ္းနီပါသျဖင့္ အနည္းငယ္ျပဳပ်င္လို႔ ေဖာ္ျပပီးလိုက္ပါသည္။ မူရင္းကို စာအုပ္ရွာၿပီး ဖတ္ၾကည့္ကတ္ပါလီ။

မိုးသထအာရုဏ္

ညဥ္႔သန္းေခါင္ေလ၊ အေမွာင္လြန္ေျမာက္
အာရုဏ္ေရာက္လို႔၊ ခတက္ေခါက္ေက
စိတ္ေရာက္ရည္မွန္း၊ သဒၶါဆြမ္းကို
လွဴဒါန္းဖို႔ေလ၊ ခ်က္လတ္ေတ --။

ၿဂိဳးငွက္လူပ်ိဳ၊ ေတးျခင္းဆိုလို႔
စိမ္းညိဳရြက္ႏု၊ ႏွင္းထု၀ီ၀ီ
လီေခ်သြတ္သြတ္၊ တိုက္ကာခတ္ေက
ရင္ဖတ္အီးေရ၊ ခ်မ္းလတ္ေတ --။

အာရုဏ္ပ်ိဳးလို႔၊ မိုးသထမွာ
ႏိုးထအားမာန္၊ ၿဗိန္းေစာင္းသံေလ
ေတာင္ယံကိုဟပ္၊ ဂလိုင္ထပ္ပ်ာယ္
ရိုက္ခတ္ျမည္ဟိန္း၊ စည္ေတာ္ႀကိမ္းေက
ၾကက္သိမ္းထေရ၊ အားရေရ --။

ေရာင္နီသန္းေက၊ ဆြမ္းပန္းရီခ်မ္း
လႈဒါန္းမွ်၀ီ၊ မိတၱာၿမီမွာ
ပီတိႏိႈးေဆာ္၊ သာထုေခၚမိ
မွန္းေမွ်ာ္နိဗၺာန္၊ သံစည္သံလည္း
မာန္စြယ္ႏွိမ့္ခ်၊ ၿငိမ္းခ်မ္းစြ --။

ေမာင္နန္းလွ (ေျမာက္ဦး)

(ရခိုင္ကဗ်ာ) ေခါင္းစဥ္ေအာက္ အဖြင့္ကဗ်ာမ်ားထဲက က်န္ကဗ်ာမ်ားမွာ အားလံုးဗမာကဗ်ာျဖစ္ပါသည္။ ခ်စ္ဒါလီ၏ (လူ႔ဘ၀ရဲ့အလွဆံုးအခ်ိန္)၊ ဆရာမႏြယ္စစ္ေတြ၏ (ေငြေသာင္ယံ ခံစားမႈအေတြး) စစ္ေတြပြင့္လႊာ၏ (ေငြရတုမွသည္)၊ ေမာင္ၾကင္ႏြယ္၏ (ရိုးမတဖက္က ငါ)၊ မင္းေရႊစိန္ (အင္းစိန္) ၏ (ႏိုင္ငံေရးမ်က္စိဖြင့္ခဲ့သူ) ကဗ်ာမ်ားမွာ ရခိုင္ကဗ်ာေခါင္းစဥ္တပ္ထားေသာ ျမန္မာ (ဗမာ) ကဗ်ာမ်ားျဖစ္ပါသည္။ ႏြယ္စစ္ေတြကဗ်ာ ရခိုင္မူကို ေအာက္တြင္ေဖာ္ျပပီးလိုက္ပါသည္။ ဗမာမူရင္းကို စာအုပ္ရွာၿပီးဖတ္ၾကည့္ကတ္ပါလီ။ (ရွက္ဖို႔ေကာင္းလို႔ ေဖာ္ျပမပီးလိုက္ပါဗ်ာ)

ေငြေသာင္ယံခံစားမႈ

ကမ္းရိုးတန္းကို
လြမ္းေရ --။

လိႈင္းေက်ာက္ေဆာင္
ေငြကမ္းေသာင္ျပင္က
သဲျဖဴစင္တိကို --။

မ်က္စိထဲစဲြ
ခ်စ္ဖို႔ေကာင္းစြာတိက်ည္း
တမ္းတ၀မ္းနည္းယင္း
လြမ္းယပင္း ေငးယပင္း --။

ၾကည့္မဆံုး
လိႈင္းတိ တလံုးၿပီးတလံုး
တ၀ုန္း၀ုန္းရိုက္
မုန္တိုင္းတိုက္ေသာခါ
ေငြလႊာျဖဴစ
သဲရြရြ
ဖုန္မထဘဲ
ကမ္းကလြင့္ေပ်ာက္စဥ္
ေက်ာက္ဆိုင္ေတာင္ႀကီး
လီဟုန္စီး
ထီးမားတည္ရပ္
ဟားတိုက္ရယ္ကတ္ေတ --။

ပင္လယ္တိမ္တင္းခြန္
လီခၽြန္သံတိုးတိုး
လႈပ္ခတ္ႏိႈးခါမွ
ဘ၀အေထာင္းအထု
အဖုအထစ္တိက
အစစ္အမွန္တရားကို
မိက်န္လိုက္ပ်ာယ္လား
ကဗ်ာဆရာ
စဥ္းစားယင္း စဥ္းစားယင္း --။

ႏြယ္ (စစ္ေတြ)

ႏြယ္စစ္ေတြကဗ်ာ ရခိုင္ဘာသာျပန္ကို (http://www.arakanmusic.com/APOEMS/message.asp?Id3=629) တြင္၄င္း၊ ေမာင္ၾကင္ႏြယ္၏ကဗ်ာ ရခိုင္ဘာသာျပန္ကို (http://www.arakanmusic.com/APOEMS/message.asp?Id3=613) တြင္၄င္း၊ စစ္ေတြပြင့္လႊာ၏ကဗ်ာ ရခိုင္သာသာျပန္ကို (http://www.arakanmusic.com/APOEMS/message.asp?Id3=627) တြင္၄င္း ဖတ္ၾကည့္ႏိုင္ပါ။ စစ္ေတြပြင့္လႊာႏွင့္ ေႏြစစ္ေတြမွာ လံုး၀ရခိုင္စကားေျပာေသာ ရခိုင္သမစစ္စစ္ျဖစ္ပါသည္။ ေမာင္ၾကင္ႏြယ္ ရခိုင္စကားေျပာလား ဗမာစကားေျပာလား အကၽြႏ္ုပ္မသိပါ။ အကၽြႏ္ုပ္ၾကားရသေလာက္ ေျမာက္ပိုင္းသား (ေမာင္ေတာသား) ဟု သိရပါသည္။ သံတဲြသားဆိုလွ်င္ သူ႔ကဗ်ာကို အကၽြႏ္ုပ္အျပစ္မဆိုလိုပါ။ သံတဲြမွာ ကိုလိုနီစနစ္ေအာက္တြင္ ျမန္မာမႈျပဳခံလားရၿပီးျဖစ္ပါသည္။ ယခုအခါ ေက်ာက္ျဖဴကို တျခမ္းမ်ိဳထားၿပီးျဖစ္ပါသည္။

ထိုသို႔ဘာသာျပန္ရျခင္းမွာ အနာဂါတ္မ်ိဳးေပ်ာက္မည့္ အဆိပ္အေတာက္မ်ားကို ရခိုင္သားမ်ားက ရခိုင္သားမ်ိဳးဆက္သစ္လူငယ္ထုအတြင္း အတင္းအဓမၼရိုက္သြင္းပီးျခင္းမွ အခ်ိန္မွီတားဆီးကာကြယ္ႏိုင္ရန္ျဖစ္ပါသည္။ ဤသည္မွာ ရခိုင္သားတိုင္း၏သမိုင္းပီးတာ၀န္ျဖစ္ပါသည္။ (မဟိစြာထက္ မသိစြာခက္) ဆိုစကား ဟိေရမဟုတ္ပါလား။ သို႔မဟုတ္ (အသိေခါက္ခက္ အနက္၀င္) ျဖစ္နီကတ္စြာလား ေတြးမိပါသည္။ ေအပုဂၢိဳလ္မ်ား မသိဘဲနီဖို႔မဟုတ္ပါ။ ဗမာကဗ်ာကိုပင္လွ်င္ (ရခိုင္ကဗ်ာ) ေခါင္းစဥ္တပ္ျခင္း တနည္းအားျဖင့္ (ကၽြန္ဇတ္သြင္းျခင္း) မွာ ကေကာင္းရွက္ဖို႔ေကာင္းေသာ အလုပ္ျဖစ္ပါသည္။ ရခိုင္ခံဖို႔ေတာင္ မေကာင္းပါယာ။

အခ်ဳပ္ဆိုရလွ်င္ ရခိုင္သားေလာကတြင္ (ဆီဆြတ္) ကေကာင္းမ်ားပါသည္။ (ဆီဆြတ္) ဟု ဆိုရာတြင္ ေျမာက္ပိုင္းေတာင္ပိုင္း မခဲြျခားပါ။ ေျမာက္ပိုင္းသားက ပိုဆီဆြတ္ပါသည္။ စစ္ေတြမဂၢဇိန္းမွာ စစ္ေတြသား (ေျမာက္ပိုင္းသား) ထုတ္ မဂၢဇိန္းျဖစ္ပါသည္။ ဤသည္ကို ေျမာက္ပိုင္းသား ေတာင္းပိုင္းသားခဲြသည္ဟုမျမင္ဘဲ (အဟုတ္ကို အဟုတ္အတိုင္း) (အပုပ္ကို အပုပ္အတိုင္း) (အယုတ္ကို အယုတ္အတိုင္း) ယထာဘုတက်က် ခဲြျခမ္းဖို႔လိုပါလိမ့္မည္။ မည္သည့္သူကို နာစီ။ မည္သည့္သူကို သာစီ။ ေ၀ဖန္ျခင္းမဟုတ္ပါ။ လူငယ္ေခ်တိမ်ိဳးမတုန္းေအာင္ ကယ္တင္လိုရင္းျဖစ္ပါသည္။

(ရခိုင္ေပါင္းကူး)

မွတ္ခ်က္။ ။ေအာက္ပါ Arakan Music ကကူးယူေဖာ္ၿပထားပါသည္။

“ရွိ” ကတ္ဖို႔လား၊ “ယိွ” ကတ္ဖို႔လား၊ “ဟိ” ကတ္ဖို႔လား

ရခိုင္ပိုင္စာရြီးေက “ဟိ” နန္႔ ကင္းလြတ္လို႔ မရ။ “ခ်ဇားရွီမွာ ဒဂၤါးငါးျပား ဟိသည္”၊ “သဇင္ျဖဴ”မွာ “အက်ႌတစ္ထည္ ဟိသည္”။ “ျမတ္သာထြန္း အခန္းထဲမွာဟိသည္”။ “ေဒနိစားမီးပဲြဟိ သည္”။ “ေမာင္သာဘန္း ရန္ကုန္လားဖို႔ဟိသည္”။ “သက္ဟိလူသား” “လက္ဟိအနီအထား” အစဟိေရ “ဟိ” အသံုးတိက ေကာင္းဟိပါေရ။ အနက္က ပိုင္ဆိုင္ျခင္း တည္ဟိျခင္းကို ပီးပါေရ။

“ဟိ” အသံုးကို ရွိေခတ္ရခိုင္ေက်ာက္စာတိမွာ ပီပီျပင္ျပင္ တိြရပါေရ။ ရခိုင္ေက်ာက္စာအားလံုး “ဟိ” ကိုရာသံုးကတ္ေတ။ “ဟိ” အသံုးတိြရေရ ေက်ာက္စာတခ်ိဳ႕ကို ဥပမာအျဖစ္ ေဖာ္ျပပါေမ။

၁။ တပည္သာသိရိကႆဖသည္ လုပ္အံ့သည္ဥစြာ ဟိလွ်က္ (မင္းထီးေက်ာက္စာ၊ သၾကစ္ ၆၅၇) ၂။ သာသနာငါေထာင္စိေအာင္ ဟိစိေသာ (ေ၀သာလီ ေရႊေတာင္ေစတီေက်ာက္စာ၊ သၾကစ္ ၈၈၁) ၃။ ပိုင္ရို၀္ မဟိဟူ၍ ဆို၀္လတ္သ္ွ (မဟာ၀ိနိယ္ဓိုင္ေက်ာက္စာ၊ သၾကစ္ ၉၀၅) ၄။ လြန္လီၿပီေသာခါေစာမြန္အစ ဟိေသာ (ကလံုေတာင္ဘုရားေက်ာက္စာ၊ ပထမမ်က္ႏွာ၊ သၾကစ္ ၉၄၇) ၅။ ၀ါးခုနစ္ေဆ ဟိရာအနက္တြင္ ၾဆာေတာ္ (ကုလားတန္းစားေက်ာက္စာ၊ သၾကစ္ ၁၀၇၀) အခုေခတ္ ရခိုင္ကၽြန္းရြာတိမွာလည္း “ဟိ” ကို ပီပီျပင္ျပင္ သံုးကတ္တုန္းသိမ့္။ ရမ္းၿဗဲလီသံမွာလည္း တိြရေရ။ ေျမာက္ဦးလီသံမွာလည္း တိြရေရ။ အေျပာဘာသာစကား မွာ “ဟိ” ကို “ဟိန္႔” လို႔ အသံထြက္စြာ တိြရပါေရ။

ေဒသအလိုက္အသံအယင့္၊ အယူကြဲစြာပါရာ။ မူလရုပ္ရင္းက “ဟိ” ကို ေျပာစြာရာျဖစ္ေတ။

ရခိုင္အသံုး “ဟိ”

(HIAE) ကို ေဒနိျမန္မာစာ၊ ျမန္မာစကားမွာ “ရွိ” လို႔သံုးစြာကို တိြရပါေရ။ ပုဂံေခတ္ ျမန္မာေက်ာက္စာတိမွာကေတာ့ “ဟိ” အသံုးရာ တိြရေရ။ ပုဂံသားတိ ေျပာစကားမွာလည္း “ဟိ” ရာ ဟိလီဖို႔။ ေဒနိရခိုင္ေဒသ ၿမိဳ႕ႀကီးတိက ၿမိဳ႕ႀကီးသားတိပါးစမွာ၊ အရီြးအသားတိမွာ “ရွိ” ကို တိြနီရပါေရ။ ရခိုင္ကၽြန္းကစကား “ဟိ” ကို “ရိွ” လို႔ ေျပာနီကတ္စြာပါ။ “ရွိ” ကို ရခိုင္ကၽြန္းစကားစစ္စစ္နန္႔ အသံထြက္ေက “RHIAE” လို႔ရာ ထြက္ရဖို႔။ “ဟိ” ကို က်ေက (HIAE) လို႔ထြက္ရဖို႔။ ( ေဒပိုင္အဂၤလိပ္အကၡရာနန္႔ အသံထြက္ျပစြာကို Transliteration လို႔ေခၚပါေရ။ Phonetic Symbol နန္႔ မတူပါသိမ့္။

Phonetic Symbol က ပညာသွ်င္တိရာ နားလည္ႏိုင္ေရ။ အရပ္သား အဂၤလိပ္က Transliteration နန္႔ျပေက နားလည္ႏိုင္ေရ။ အင္ဒိုနီးသွ်ားဘာသာစကားကိုလည္း ေဒပိုင္ရီြးစာ တိြရပါေရ) “ရွိ” ကို ၿမိဳ႕ႀကီးသားရခိုင္တိအသံနန္႔ ဆိုေက “SHI ” လို႕ ထြက္စြာတိြရပါေရ။ ရခိုင္ကၽြန္းရြာတိစြာ ရခိုင္လူဦးရီြ၏ (၉၀) ရခိုင္ႏႈန္းေလာက္ နီထိုင္ကတ္ေတ နီရာပါ။ ရခိုင္သားအမ်ားစုက ကၽြန္းမွာပါ။ ေယနန္႔ ရခိုင္ကၽြန္းရြာတိမွာေျပာကတ္ေတ ရခိုင္အသံထြက္ရာ အမွန္ျဖစ္ရပါဖို႔။ ရခိုင္ကၽြန္းရြာ အေျပာစကားမွာ “ဟိ” လည္းဟိေရ။ “ရွိ” လည္း ဟိပါေရ။

၁။ နီ အရွိဘက္ကထြက္ေတ။
၂။ ရၿဖီးခ်ပ္ေတာင္စြာ စစ္ေတြ၏အရွိဘက္မွာ ဟိေရ။
၃။ မင္းရို႕ႏွစ္ေယာက္ အရပ္အရွိရွိကာေ၀။
၄။ ေဒ၀ါးႏွစ္ပိုင္းအရွိရွိပ်ာယ္။
၅။ ဆန္ကို သိုက္ဒံုနန္႔ ရွိရွိျခင္ခ။
၆။ ေဒနိမိုးထက္ ထမင္းအရွိရွိရာက်ေရ။
၇။ ရွိကိုေနာက္ကို ၾကည့္လို႔လား။
၈။ ရွိအနာဂါတ္ကို ေမွ်ာ္ၾကည့္ရဖို႔။
၉။ ရွိနီေစာေမာင္လာပ်ာယ္။
၁၀။ အေခ်တိ ရွိခိုးနီကတ္ေတ။
ေဒ၀ါက်တိကိုၾကည့္ေက “ရွိ” ၏အနက္စြာ
(က) အရွိဘက္
(ခ) အရပ္အနိမ့္အျမင့္ တူညီျခင္း
(ဂ) အျပည့္ဟိျခင္း
(ဃ) အပိုအလိုမဟိျဖစ္ျခင္း
(င) ေနာင္ျဖစ္လာဖို႔ကိစၥကို ဆိုလိုျခင္းအစဟိေရ အနက္တိထြက္စြာ တိြရေရ။ ေယနန္႔
“ခ်ဇားရွီမွာ ဒဂၤါးငါးျပား ရွိ သည္ ။
“ျမတ္သာထြန္း အခန္းထဲမွာ ရွိ သည္ ။
“ေဒနိ စာမီးပြဲ ရိွသည္ ။
“ေမာင္သာဘန္း ရန္ကုန္လားဖို႔ ရွိ သည္။
“သက္ ရွိ လူသား ”
“လက္ ရွိ အနီအထား”
အစဟိေရ အသံုးအႏႈန္းတိစြာ ရခိုင္သဒၵါနန္႔ၾကည့္ေက မွားယြင္းနီစြာ တိြရပါေရ။ “ဟိ” ကိုရာသံုးကတ္ရပါဖို႕။

ရခိုင္ၿမိဳ႕ႀကီးသားတခ်ိဳ႕က “ရွိ” အသံုးမွားနီစြာကို တိြလားကတ္ေတခါ ေနာက္ကိုတလွမ္းမဆုတ္ခ်င္လို႔ “ယိွ”
(SHI) ဆိုၿပီးပ်င္လို႔ ရီြးလာစြာတြိရျပန္ေရ။ ေဒနိ ၿမိဳ႕မွာသံုးေရ စကားသံနန္႔ ကိုက္ေကလည္း ရခိုင္အမ်ားစုျဖစ္ေတ ကၽြန္းစကားနန္႔က မကိုက္။ ရုပ္ရင္းရို႕၊ သဒၵါရို႕၊ အဘိဓာန္ရို႕နန္႔လည္း မကိုက္။ ေယနန္႔ ၿမိဳ႕ႀကီးသားရခိုင္တိ ကၽြန္းကရခုိင္တိနန္႔ တသားတည္းက်ေအာင္ ေနာက္ကိုတလွမ္း ဆုတ္ကတ္ရဖို႔ ျမင္မိပါေရ။ ေျပာေရခါ “ရွိ” (SHI) နန္႔ “ယိွ” (YHI ) ကိုဖ်က္ၿပီး “ဟိ” (HIAE) လို႔ ျပန္ပ်င္ေျပာကတ္ပါေမ။ ရီြးေရခါလည္း “ရွိ” နန္႔ “ယိွ” ကိုဖ်က္ၿပီး “ဟိ” လို႔ ပ်င္ရီြးကတ္ေက ရခိုင္အရီြးအသား တည္ၿငိမ္လာပါဖို႕။ ေနာက္ကို တလွမ္းဆုတ္သင့္စြာမွာ ဆုတ္ရပါဖို႔။ မဟုတ္ေက ရခိုင္စကားေပ်ာက္လားဖို႔ရာ ဟိပ်ာယ္။ ရခိုင္ဘာသာ အရြီးအသားကိစၥကို လူအားနန္႔လည္း ပ်င္လို႔မရ။ ေဖသာအားနန္႔လည္း ပ်င္လို႔မႏိုင္။ ပညာနန္႔ရာ ပ်င္ရဖို႔။ ရခိုင္သဒၵါသေဘာကို စိစိကိုက္ကိုက္ ေလ့လာၿပီးေက၊ ျပည္သူအမ်ားေျပာစကားနန္႔ ညွိယူလိုက္ေက ရခိုင္အရီြးအသား တည္ၿငိမ္လာဖို႔ ေသခ်ာပါေရ။

(အသွ်င္သူရိယ)

အကိုးအကား
(ရွိေဟာင္းရခိုင္ေက်ာက္စာမ်ား- ဦးဦးသာထြန္း)
ေအာင္တံခြန္ ၀ံသရကၡိတမဂၢင္း အတြဲ(၂) အမွတ္ (၁) မွ ကူးယူေဖာ္ျပသည္။

(ဂနိန္႔ရခိုင္ၿပည္ဘေလာ့မွ)

“အေမွာင္ကိုခြင္း၊ အလင္းကိုေဆာင္၊ ရခိုင္အလင္းေရာင္” ဘေလာ့ကို တမင္တကာလာကတ္ေတျဖစ္စီ၊ လမ္းမွားလို႔ေရာက္လာကတ္ေတျဖစ္စီ ကၽြန္ေတာ္႐ို႕ “ရခိုင္အလင္းေရာင္” မိသားစုမွ အထူးပင္ေက်းဇူးတင္ပါေရ။ ေနာက္ထပ္လည္း လာလည္ကတ္ပါလို႔ ဖိတ္ေခၚပါေရ။